Depreme Dayanıklı Kompozit Boru Bağlantı Sistemi Tasarımı ve Geliştirilmesi 

Boğaziçi Üniversitesi ile SUPERLIT Boru Sanayi A.Ş. ortaklığıyla gerçekleşen Ar-Ge projesinde özellikle içme suyu ve atık su hatlarında yaygın olarak kullanılan cam elyaf takviyeli polimer boruların deprem performansını artırmaya yönelik önemli mühendislik çıktıları elde edildi. 

Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Ensititüsü, Deprem Mühendisliği Ana Bilim Dalı’ndan Prof. Dr. Gülüm Tanırcan yürütücülüğünde, Boğaziçi Üniversitesi’nden Prof. Dr. Nuri Ersoy, Prof. Dr. Ayşe Edinçliler, Kaveh Shahidi ve İzmir Katip Çelebi Üniversitesi’nden Dr. H. Emre Demirci’den oluşan araştırma ekibi, boru hatlarının en zayıf noktası olan bağlantı bölgelerine yönelik depreme dayanıklı yenilikçi bir bağlantı sistemi geliştirdi. Bağlantı elemanının tasarımı, prototip üretimi ve performans değerlendirmesi çok disiplinli mühendislik yaklaşımı ile gerçekleştirildi. Proje tasarım müdürü Hakan Mis liderliğinde SUPERLIT Boru Sanayi A.Ş. tasarım mühendisleri, projenin tasarım, prototipleme ve test aşamalarında üretim süreçlerine yönelik çalışmalara katkıda bulundu.

Tasarım sürecinde, güvenli açısal sapma ve eksenel yer değiştirmeye izin veren özgün bir bağlantı elemanı geliştirilerek sistemin sismik performansı; malzeme karakterizasyonu, sonlu eleman modellemeleri, laboratuvar testleri ve sarsma masası testleriyle kapsamlı biçimde doğrulandı. Elde edilen bulgular, boru bağlantılarının deprem performansını önemli ölçüde iyileştiren ve altyapı güvenliği açısından uygulanabilir bir mühendislik çözümü sunan somut bir çıktı ortaya koydu. 

TÜBİTAK-TEYDEB üniversite-sanayi işbirliği programı tarafından desteklenen projeyle birlikte, deprem riski yüksek bölgelerde yer alan su ve atık su altyapılarının güvenliğini artıracak, sızıntı ve hizmet kesintisi risklerini minimize edecek yenilikçi bir bağlantı teknolojisi geliştirildi. Elde edilen sonuçlar hem Türkiye’de hem de uluslararası pazarda uygulanabilir nitelikte olup, geliştirilen sistemlerin ticarileştirilmesi ve yaygın kullanımı için çalışmalar devam ediyor. 

Boğaziçi Üniversitesi’nde Marie Curie Programı kapsamında yürütülecek bir Avrupa Birliği projesi, plastik atık sorununa sentetik biyoloji ile yenilikçi bir çözüm getirmeyi hedefliyor.

Günümüzde yılda 400 milyon tonu aşan plastik üretimi ve buna bağlı olarak oluşan mikroplastik kirliliği, hem çevre hem de insan sağlığı açısından ciddi riskler oluşturuyor. Mevcut geri dönüşüm yöntemlerinin yetersiz kalması ise bu sorunun daha da büyümesine neden oluyor. 

Boğaziçi Üniversitesi Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü’nden Dr. Öğr. Üyesi Koray Malcı ve Çevre Bilimleri Enstitüsü’nden Doç. Dr. Ulaş Tezel tarafından yürütülecek olan Val-PLAS isimli proje, yapay zekâ ve sentetik biyolojiyi bir araya getirerek plastiklerin daha düşük enerjiyle geri dönüştürülmesini mümkün kılacak akıllı bir mikrobiyal sistem geliştirmeyi amaçlıyor. 

Bugüne kadar kullanılan mekanik ve kimyasal geri dönüşüm yöntemleri, yüksek enerji tüketimi ve çevresel etkileri nedeniyle sürdürülebilir bir çözüm sunamıyor. Val-PLAS projesi, bu boşluğu doldurmayı hedefleyerek plastiklerin doğrudan mikroorganizmalar aracılığıyla dönüştürülmesini mümkün kılacak yeni bir yaklaşım sunuyor.

Proje kapsamında araştırmacılar, plastikleri parçalayabilen enzimleri keşfetmek ve bu enzimleri 37-40 °C gibi düşük sıcaklıklarda çalışacak şekilde geliştirmek için yapay zekâdan yararlanacaklar. Aynı zamanda, bu enzimleri üreten mikroorganizmalar ile ortaya çıkan plastik bileşenlerini yüksek değerli kimyasallara dönüştüren diğer mikroorganizmalar bir araya getirilerek entegre bir sistem oluşturulacak. Bu sistem sayesinde plastik atıklar, ilaç, kozmetik ve gıda endüstrisinde kullanılan değerli ürünlere dönüştürülebilecek. 

Projenin temelinde iki ana bileşen yer alıyor: Plastikleri parçalayacak “ayrıştırıcı” mikroorganizmalar ve ortaya çıkan küçük molekülleri değerli ürünlere dönüştürecek “dönüştürücü” mikroorganizmalar. Araştırma sürecinde yapay zekâ destekli enzim keşfi, enzim mühendisliği, metabolik sistem tasarımı ve düşük enerjili üretim süreçleri gibi ana hedefler doğrultusunda çalışmalar yürütülecek. Ayrıca, geliştirilecek sistemin farklı yerlerde uygulanabilir olması da hedefleniyor. 

Boğaziçi Üniversitesi ev sahipliğinde gerçekleştirilecek bu projede Danimarka Teknik Üniversitesi’nden Carlos AcevedoRocha tarafından yürütülen hesaplamalı protein mühendisliği grubuyla da bilgisayar destekli tasarımlar kapsamında işbirliği yapılacak. 

Söz konusu proje plastik atıkların çevreye zarar vermeden ekonomiye kazandırılmasını sağlayabilecek yeni nesil biyoteknolojik çözümler arasında gösteriliyor. Projenin aynı zamanda araştırmacılara disiplinler arası çalışma imkânı sağlaması ve ülkemize yeni bilgi ve teknolojilerin de kazandırması bekleniyor. 

Doğa Temelli Çözümlerle İklim Dirençli Tarım: Boğaziçi Üniversitesi’nden Yenilikçi Bir Proje 

Türkiye Cumhuriyeti ve Avrupa Birliği tarafından finanse edilen, Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) desteğiyle yürütülen ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı koordinasyonunda hayata geçirilen “AB-Türkiye İklim Değişikliği Hibe Programı (AB-TR CCGP)” kapsamında, Boğaziçi Üniversitesi önemli bir projeye imza atıyor. Prof. Dr. Levent Kurnaz, Dr. Nazan An ve Dr. Tufan Turp tarafından geliştirilen “İklime Dirençli Tarım için Doğa Temelli Çözümler: Odun Sirkesi ile Zararlı Kontrolü” başlıklı proje, iklim değişikliğine karşı tarımsal üretimi güçlendirmeyi hedefleyen yenilikçi ve uygulanabilir yaklaşımıyla desteklenmeye hak kazandı.

İklim değişikliği, tarımsal üretimde giderek artan baskılar oluştururken, zararlı popülasyonlarının yayılımını hızlandırarak üretim süreçlerini daha etkilenebilir hale getiriyor. Bu durum, çiftçileri daha yoğun pestisit kullanımına yöneltirken; çevresel kirlilik, biyolojik çeşitlilik kaybı ve insan sağlığı açısından ciddi risklerin yanı sıra, pestisit kalıntılarına bağlı ihracat geri dönüşleri nedeniyle önemli ekonomik kayıplara sebep oluyor. 

Proje kapsamında, çay atıklarından elde edilen odun sirkesi, tarımsal zararlılarla mücadelede çevre dostu ve yenilikçi bir alternatif olarak değerlendiriliyor. Doğu Karadeniz (Rize, Giresun, Ordu) ve Akdeniz (Mersin) bölgelerinde çay, fındık ve narenciye gibi yüksek değerli ürünlerde uygulanacak bu yöntem; vampir kelebek, kahverengi kokarca ve Akdeniz meyve sineği gibi zararlılara karşı etkili bir mücadele aracı olarak öne çıkıyor. Bu yaklaşım, kimyasal pestisit kullanımını azaltırken verimliliği ve ürün kalitesini korumayı ve ihracat standartlarına uyumu güçlendirmeyi hedefliyor.

İki yıl sürecek proje; Ar-Ge çalışmaları, pilot uygulamalar ve kapasite geliştirme faaliyetleri ile çözümün sahada uygulanmasını ve yaygınlaştırılmasını kapsıyor. Tarımsal atıkların doğa temelli yaklaşımla değerlendirilmesi sayesinde sera gazı emisyonlarının azaltılması hedeflenirken, odun sirkesinin yaygın kullanımını destekleyecek sürdürülebilir bir dağıtım ve uygulama modelinin geliştirilmesi de projenin kritik çıktıları arasında yer alıyor. 

Projenin temelleri, Boğaziçi Üniversitesi ile Rize Belediyesi arasında 2018 yılından bu yana sürdürülen iş birliğine dayanmakta olup, bu birikim AB projesi çerçevesine taşınmıştır. Rize Belediyesi’nin çay atıklarından odun sirkesi üretimine yönelik öncü çalışmaları ve sahadaki deneyimi, kapasite geliştirme ihtiyacının belirlenmesinde belirleyici olmuştur. Boğaziçi Üniversitesi’nin bilimsel altyapısı ile yerel paydaşların saha deneyimini bir araya getiren proje; Rize Belediyesi, Mersin Ticaret ve Sanayi Odası ve Alata Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü’nün ortaklığıyla yürütülürken, Yavuz Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş. iştirakçi olarak projeye katkı sağlamakta ve Giresun ile Ordu’daki pilot uygulamalarda aktif rol üstlenmektedir. Bu yapı, akademi–kamu–özel sektör iş birliğinin somut bir örneği olarak dikkat çekmektedir. 

Stratejik düzeyde değerlendirildiğinde proje; Türkiye’nin 2024– 2030 Ulusal Azaltım ve Uyum Stratejileri ile uyumlu bir çerçeve sunarak, sürdürülebilir üretim modellerinin yaygınlaştırılması ve iklim değişikliğine uyum sürecine doğrudan katkı sağlamaktadır. 

Boğaziçi Üniversitesi açısından proje, bilimsel bilginin sahaya aktarılması ve toplumsal etki yaratılması bakımından önemli bileşenleri içermektedir. Bu yönüyle proje, Türkiye’nin iklim dirençli ve sürdürülebilir tarım sistemlerine geçişinde yenilikçi, uygulanabilir ve ölçeklenebilir bir model sunmaktadır. 

Kaynak Ar-Ge 500 Araştırması