Avrupa Yeşil Mutabakatı (EU Green Deal) Avrupa Birliği ekonomisini sürdürülebilir bir gelecek için dönüştürmeyi amaçlıyor ve tüm AB üyelerini ve Türkiye’yi etkileyen düzenlemeler içeriyor. Mutabakat, AB’nin gelecek dönem sanayi politikasını ve ekonomik büyüme stratejisinin çerçevesini çizen yeni bir yol haritası konumunda. Üretim, tüketim, yaşama ve çalışma biçimlerinde kaynak verimliliği ve sera gazı emisyonlarını azaltma odağında dönüşümü hedefliyor.

Avrupa Komisyonu, bu hedefe yönelik 1 trilyon Euro’luk bir yatırım planı açıkladı. AB mali araçları, kamu ve özel sektör yatırımlarını içeren bu yatırım planı önümüzdeki 10 yıl için ekonominin dönüşümünü finanse etmeyi amaçlıyor. AB’nin bu süreçteki öncelikleri; çevre dostu teknolojilere yatırım yapılması, sanayide inovasyonun desteklenmesi, özel ve toplu taşıma sektörlerinde ulaşımın temiz, ucuz ve sağlıklı alternatifler ile sunulması, enerji sektörünün karbonsuzlaşması ve yüzde 100 yenilenebilir enerji kaynaklarına geçiş, binaların enerji verimli hale getirilmesi olarak sıralanıyor.

Yeni bir ekonomik model geliyor

2019 yılı Aralık ayında gündemimize giren Avrupa Yeşil Mutabakatı (AYM), ilk zamanlarında çevre odaklı bir girişim ve dönüşüm planı olarak algılandı. Zaman içerisinde Yeşil Mutabakat, aslında Avrupa Birliği’nin (AB) yeni ekonomik dönüşüm stratejisi ve küresel düzlemde yeni konumlanma arayışına bir cevap ortaya koyan yeni bir sistemin tanımı haline dönüşüyor. AYM’nin temelinde AB’nin liderlik arayışı ile tetiklenmiş sürdürülebilir, kaynakların korunduğu, istihdam yaratan, küresel iklim krizine karşı ciddi yaptırımları barındıran bir yaklaşım yatıyor. AYM aynı zamanda AB’nin ticari ilişkisi bulunan ülkeler üzerinde ekonomik etkileri olması muhtemel olan ve bazı ülkeler üzerinde derin jeopolitik yankılara sahip planlı bir dönüşüm stratejisidir. Özellikle kritik hammaddelerin tedariki sürecinde diğer ülkelere olan bağımlılığını göz önünde bulundurarak karbon kaçağını önlemeye yönelik eylemler tanımlayan AB, Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM) gibi önlemler ile diğer ülkelerin ekonomileri ve sanayileri üzerinde de etkili olacak küresel bir dönüşümü tetikledi. Diğer bir deyişle Yeşil Mutabakat, yüzeyde Avrupa’nın ekonomisini ve tüketim kalıplarını yeniden yapılandırma çabası olsa bile temelde yeni bir ekonomik model önerisidir ve getirileri ile küresel bir dönüşümün tetikleyicisidir.

Yeşil Mutabakat kapsamında öncelikli konular

Yeşil Mutabakat kapsamında 11 öncelikli konu belirlenmiş durumda. Bunlar; iklim değişikliği ile mücadele, temiz, erişilebilir ve güvenli enerji, temiz sanayi, enerji ve kaynak verimliliği sağlanmış binalar, sürdürülebilir ve akıllı ulaşım, tarladan sofraya tarım, ekosistem ve biyoçeşitlilik, sıfır kirlilik, toksiklerden arınmış çevre, araştırma alt yapılarına destek, vatandaşların sürdürülebilir ve iklim değişikliğinden arındırılmış bir Avrupa için bilgi ve beceri olarak hazırlanması ve uluslararası iş birliği.

Yeşil Mutabakat ile ticaretin kuralları değiştiğinde, bugüne kadar AB’ye ihracat yapan firmaların faaliyetlerini nasıl yürüttüğü daha da önemli hale gelecek. Örneğin fabrikada hangi tür enerjiden elektrik üretildiği, üretim sürecinde çıkarılan emisyon oranı ve şirketin karbon ayak izini belgelendirmesi gerekecek. Ya da Avrupalı bir turisti ağırlamak isteyen Antalya’daki otelin de bu tip beklentileri karşılıyor olması ve karbon ayak izini belgelemesi istenecek.

Türkiye dönüşüme hızlı adapte olmalı

ABD’den Çin’e, Birleşik Krallık’tan Güney Kore’ye küresel olarak tetiklenmiş olan bu dönüşüm adımları yeni bir düzenin de hayata geçirildiğini ifade ediyor. Ayrıca AB’nin ticari ilişkide olduğu ülkeler için de AYM kurallarına uyanları tercih etmesi ve edecek olması bu düzene uyumun kaçınılmazlığını ortaya çıkarıyor. Süreç içerisinde atılacak adımların ve dönüşümün nasıl olacağının tanımlanması kadar sürecin yönetiminin tasarlanması da büyük önem taşıyor. AYM’nin en önemli vurgularından biri adil dönüşüm üzerinedir. Türkiye’de adil dönüşüm mekanizması benzeri bir mekanizma planlaması gerekmekte.

Yeşil dönüşümü dijital dönüşüm ve Ar-Ge sağlayacak

AYM sadece yeşil dönüşümü değil aynı zamanda dijital ve Ar-Ge ortamının dönüşümünü de aynı oranda ön plana çıkarıyor ve “yeşil ve dijital dönüşüm” olarak adlandırıyor. AB tarafında dijital dönüşümü destekleme noktasında önemli dönüm noktası 19 Mart 2021 tarihinde 26 şirketin CEO’sunun AB’nin yeşil ve dijital dönüşümünü desteklemek için “AB’nin Yeşil ve Dijital Dönüşümü Bildirgesi”ni imzalayarak Avrupa Yeşil Dijital Koalisyonu’nu kurmasıdır. Avrupa Yeşil Dijital Koalisyonu, teknoloji sektörünün daha sürdürülebilir, döngüsel ve sıfır kirletici olmasına yardımcı olmakla birlikte, enerji, ulaşım, tarım ve inşaat gibi öncelikli sektörlerin sürdürülebilirlik hedeflerini desteklerken yenilikçi, çevreye duyarlı, kapsayıcı ve dirençli bir toplum inşa etmeyi hedefliyor. Yeşil dönüşümün en önemli bileşenlerinden biri karbon salınımının azaltılmasıdır. Bu konuda AB’de enerji tüketimine bakıldığında binaların, enerji tüketiminin yaklaşık yüzde 40’ını, sera gazı emisyonlarının yüzde 36’sını ürettiğini görüyoruz. Dijital teknolojiler ile desteklenmiş sensörler, akıllı sayaçlar, uçtan uca bilgi işleme ve enerji yönetimi çözümlerinden oluşan bir ağ aracılığıyla binaların enerji tüketimi azaltılabilir ve verimlilik maksimum düzeye çekilebilir.

Avrupa Komisyonu Yeşil Mutabakat Çağrısı Türkiye’de, Dışişleri Bakanlığı AB Başkanlığının ve Horizon 2020 Programının iletişim kurumu olan TÜBİTAK tarafından yürütülüyor ve 22 Eylül 2020 itibari ile açıldı. Çağrı kapsamında pilot uygulamalar, yenilikçi ürünler, yeşil ve dijital dönüşümün yönetişimiyle ilgili öneriler, sosyal ve değer zincirlerinde inovasyon destekleniyor. Tüm bu gelişmeler ışığında, Türkiye ekonomi ve sanayisinin yeşil dönüşümü; kapsayıcı ve sürdürülebilir bir büyümenin tesis edilmesinin yanı sıra, Türkiye’nin AB başta olmak üzere, üçüncü ülkelere ihracatında rekabetçiliğinin korunması ve güçlendirilmesi için elzem görülüyor. Bu alanda, atılacak adımlar aynı zamanda ülkemizin küresel değer zincirlerine entegrasyonunun geliştirilmesi ve uluslararası yatırımlardan alacağı payın artırılması bakımından da önem teşkil etmekte.

TİCARET BAKANLIĞI YEŞİL MUTABAKAT EYLEM PLANI

9 ana başlık altında toplam 32 hedef ve 81 eylem

1. Sınırda karbon düzenlemeleri
2. Yeşil ve döngüsel bir ekonomi
3. Yeşil finansman
4. Temiz, ekonomik ve güvenli enerji arzı
5. Sürdürülebilir tarım
6. Sürdürülebilir akıllı ulaşım
7. İklim değişikliği ile mücadele
8. Diplomasi
9. Avrupa Yeşil Mutabakatı bilgilendirme ve bilinçlendirme faaliyetleri