TÜRKİYE VE DÜNYADA AR-GE ÇALIŞMALARINDA GENEL EĞİLİMLER

Küresel Ar-Ge Trendleri ve Öncü Ülkeler

Son yıllarda, Ar-Ge çalışmalarında öne çıkan bazı ülkeler ve çalışma alanları incelendiğinde belirgin eğilimler ve başarı örnekleri göze çarpmaktadır.
ABD: Dijital teknoloji ve sağlık teknolojileri alanlarında küresel liderdir. Silikon Vadisi’nin yaratıcılık ve yenilik üssü olması, bu ülkenin dijital teknolojilerdeki üstünlüğünü pekiştirmektedir. Sağlık teknolojilerinde ise biyoteknoloji, genetik araştırmalar ve sağlık hizmetlerinde dijitalleşme ön plana çıkmaktadır.
Japonya: Otomotiv, robot teknolojileri ve elektronik sektörlerinde önemli gelişmeler kaydetmiştir. Japonya’nın mühendislik alanındaki derin uzmanlığı özellikle otomotiv sektöründe elektrikli ve otonom araçların geliştirilmesinde kendini göstermektedir. Ayrıca, robot teknolojilerinde endüstriyel robotlardan sağlık robotlarına kadar geniş bir yelpazede yenilikler yapmaktadır.
Güney Kore: Elektronik teknolojiler, akıllı telefonlar, televizyon ve ev cihazları alanlarında öncü bir konumda yer almaktadır. Samsung ve LG gibi devlerin inovasyon merkezleri, Güney Kore’nin bu alanlarda dünya lideri olmasını sağlamaktadır.
Almanya: Mühendislik, üretim teknolojileri ve yenilenebilir enerji teknolojileri alanlarında güçlü bir altyapıya sahiptir. Almanya’nın sanayi ve mühendislik kültürü, özellikle otomotiv ve makine mühendisliğinde üstünlüğünü sürdürmesini sağlamaktadır. Ayrıca, yenilenebilir enerji teknolojilerinde yapılan yatırımlar, bu ülkenin enerji dönüşümünde öncü olmasını sağlamaktadır. İsrail: Siber güvenlik, tarım ve biyoteknoloji alanlarında global ölçekte kabul görmüş ve önemli ekonomik kazanımlar elde etmiştir.
İsrail’in startup ekosistemi, bu ülkenin yenilikçi ve ileri teknoloji çözümleri geliştirmesini sağlamaktadır. Tarım teknolojilerinde su tasarrufu ve verimlilik artırıcı çözümler, biyoteknolojide ise ilaç geliştirme ve genetik araştırmalar dikkat çekmektedir.

Türkiye’de Ar-Ge Çalışmalarının Gelişimi
Türkiye’de son yıllarda Ar-Ge çalışmalarındaki hızlı gelişmeleri değerlendirmek için verilerden faydalanarak yorum yapmak mümkündür. TÜİK tarafından 16 Kasım 2023 tarihinde açıklanan verilere göre, Türkiye’de gerçekleştirilen Ar-Ge harcamaları 2002 yılında 1.2 milyar USD ile başladığı seyrini her geçen yıl artan bir trend ile devam etmiş ve 2022 yılı itibarı ile 12 milyar USD’ye ulaşmıştır. Benzer şekilde Ar-Ge harcamalarının GSYİH içindeki oranı 2002 yılında yüzde 0,51 iken 2022’de yüzde 1,32 olarak gerçekleşmiştir.
Bu yükseliş trendi olumlu bir gelişme olarak değerlendirilebilir. Ancak gelişmiş ekonomilerde ve OECD ortalamasında Ar-Ge harcamalarının GSYİH içindeki oranının yüzde 3 seviyelerinde olması, Türkiye’nin bu alanda alması gereken bir yol olduğunu göstermektedir. OECD verilerine göre, Türkiye’nin Ar- Ge yoğunluğunu artırarak global rekabet gücünü artırması gerekmektedir.

Ar-Ge Harcamalarının Sektörel Dağılımı ve Kaynak Kullanımı
Ar-Ge harcamalarında özel sektörün kullandığı kaynak oranı 2022 itibarı ile yüzde 61,4’e ulaşmıştır. Bu, özel sektörün Ar-Ge çalışmalarına yaptığı yatırımın önemini göstermektedir. Söz konusu tutarların fonlanmasında ise özellikle pandemi dönemi ve sonrasında özel sektördeki düşüş kamu tarafından karşılanmıştır. Bu durum, kamunun Ar-Ge çalışmalarına verdiği önem ve sonucu olarak oluşan önceliklendirme olarak değerlendirilmektedir.
Özel sektörün Ar-Ge çalışmalarındaki rolü, yenilikçi ürün ve hizmetlerin geliştirilmesinde kritik bir öneme sahiptir. Ancak bu çalışmaların sürdürülebilir olması ve ekonomik değer yaratabilmesi için kamusal desteklerin devam etmesi gerekmektedir. Kamu ve özel sektör iş birliği, Ar-Ge çalışmalarının daha verimli ve etkili olmasını sağlayacaktır.

Türkiye’nin Bilimsel Yayın Performansı ve Patent Başvuruları
Bilimsel yayın sayısı bakımından Türkiye’nin dünya sıralamasında 2002 yılındaki 22. ülke pozisyonundan sonra 2023 yılında 14. ülke olarak yer alması olumlu bir gelişme olarak değerlendirilebilir. Akademik çalışmaların artması, sanayiüniversite iş birlikleri ve inovasyonlar ile desteklenerek ekonomik kazanç olarak dönmesi, gelişimin sağlıklı olması için gerekli bir unsurdur.
TÜBİTAK tarafından Türk Patent ve Marka Kurumunun 15 Ocak 2024 tarihli raporuna göre oluşturulan patent başvuru ve tescilleri grafikleri incelendiğinde, 2019 sonrası bir azalma trendi gözlemlenmektedir. Bu durum, 2019 Kasım – 2023 Mayıs arasında etkili olan pandeminin de etkili olmuş olabileceği değerlendirilmektedir. Pandemi sürecinde Ar-Ge çalışmalarının yavaşlaması ve kaynakların farklı alanlara yönlendirilmesi, patent başvurularındaki düşüşü açıklayabilir.

Teknoloji Seviyelerine Göre Ar-Ge Harcamaları
TÜİK’in yayımladığı 16 Kasım 2023 tarih ve 49408 sayılı bültene göre, Ar-Ge harcamalarının teknoloji seviyelerine dağılımı 2015 yılında Yüksek Teknoloji yüzde 35.1, Orta- Yüksek Teknoloji yüzde 49,6, Orta-Düşük Teknoloji yüzde 9.1, Düşük Teknoloji yüzde 6.2 iken 2022 değerlerinde bu rakamlar sırası ile yüzde 49.1, yüzde 37.3, yüzde 9.4 ve yüzde 4.3 olarak gerçekleşmiştir. Ar-Ge harcamalarının yaklaşık yüzde 14’ünün Orta-Yüksek Teknoloji alanlarından Yüksek Teknoloji alanlarına geçişi umut vericidir.
Bu geçiş, Türkiye’nin yüksek teknoloji alanlarındaki yetkinliğini artırma potansiyelini göstermektedir. Yüksek teknoloji alanlarındaki yatırımlar, uzun vadede ekonomik büyümeye ve küresel rekabet gücüne önemli katkılar sağlayacaktır.

Ar-Ge Ekosisteminin Genel Değerlendirmesi
Ar-Ge ekosistemindeki tüm faktörlerin eş zamanlı olarak geliştirilmesi gereklidir. Ar-Ge projelerinde görev alacak nitelik ve nicelikte personel yetiştirilmesi ve bu gücün yurtdışına gitmeden Türkiye’de çalışmalarını cazip hale getirecek mevcut düzenlemeler geliştirilebilir. Bu bağlamda, eğitim sisteminin Ar-Ge odaklı olarak yeniden yapılandırılması ve nitelikli iş gücünün oluşturulması büyük önem taşımaktadır.
Mevcut kamu desteklerinin kullanımında fondan faydalanacak kurumun geçmiş performansı ve çalışmalarının ticarileşmesindeki başarısının ek bir faktör olarak değerlendirilmesi, zaten başlatılmış bir süreç olarak olumlu katkı sağlayacaktır. Bu süreç, Ar-Ge çalışmalarının verimliliğini artıracak ve ekonomik değer yaratma potansiyelini yükseltecektir.
Bilimsel yayın sayısının artması, çalışmaların patent ve faydalı model olarak tescil edilmesi ve geliştirilen ürün/ hizmetin ihraç edilmesi için mevcut teşvik ve desteklerin geliştirilerek sürekliliğin sağlanması gerekmektedir. Bu bağlamda, Ar-Ge çalışmalarının ticarileştirilmesi ve global pazarlarda rekabet edebilir hale getirilmesi büyük önem taşımaktadır.
Ar-Ge çalışmaları, ülkelerin ve şirketlerin rekabet gücünü artırmak, yenilikçi ürün ve hizmetler geliştirmek ve ekonomik büyümeyi desteklemek için kritik bir öneme sahiptir. Küresel ölçekte başarılı Ar-Ge çalışmaları, ülkelerin ekonomik ve teknolojik kazanımlar elde etmesini sağlamaktadır. Türkiye’nin Ar-Ge alanındaki gelişimi, umut verici olmakla birlikte, küresel rekabet gücünü artırmak için daha fazla yatırım ve destek gerektirmektedir.
Sistem Global’in Ar-Ge Ekosistemine Katkıları
Sistem Global olarak, bu girdi ve çıktıların her biri ve bunların arasındaki ilişkinin dengeli kurulması için ekosisteme 28 yıldır hizmet vermekten gurur duyuyoruz. Bu yolda ilerlemek isteyen firmaların Ar-Ge projelerinin hazırlanması, çıktılarının patent ve faydalı modele dönüşmesi, ortaya çıkan ürün/hizmetlerin ihracatının yapılması, ortaya çıkan ekonomik değerin vergi ve hukuka dayalı teşvik, istisna ve regülatif operasyonlarının yürütülmesi ve şirketlerin ihracat sonrası globalleşmesi prosedürlerinin ilerletilebilmesi için 650’den fazla uzman personel ile Türkiye’de 10, dünyada 10 ofisimiz üzerinden hizmet vermekteyiz.
Ar-Ge ekosisteminde başarılı olmak isteyen firmalar için sunduğumuz hizmetler, onların küresel pazarlarda rekabet edebilir hale gelmesini ve yenilikçi ürün ve hizmetler geliştirmesini sağlamaktadır. Bu bağlamda,

Ar-Ge projelerinin tüm aşamalarında firmalara destek sağlamaktayız. Projelerin planlanması, yürütülmesi, finansman kaynaklarının sağlanması, fikri mülkiyet haklarının korunması ve ürün/hizmetlerin ticarileştirilmesi konularında uzman kadromuzla hizmet vermekteyiz.

Ar-Ge ekosisteminin geliştirilmesi ve firmaların bu alanda başarılı olması için sunduğumuz hizmetlerle, Türkiye’nin yenilikçi ve rekabetçi bir ekonomiye dönüşmesine katkı sağlamaktan gurur duyuyoruz. Bu yolda, firmalarla iş birliği yaparak, onların Ar-Ge projelerini başarıyla gerçekleştirmelerine ve küresel pazarlarda rekabet edebilir hale gelmelerine destek olmaya devam edeceğiz.