Turkishtime AR-GE 250


Teknoloji tabanlı kalkınma kaçınılmaz

Turkishtime Dergi

Her ne kadar geçtiğimiz yıla göre büyüme oranları tahminlerinde büyük düşüşler olsa da, 2021 ve 2022 yılı büyüme tahminleri yüzümüzü güldürüyor. İyi senaryoda, 2022’nin sonuna doğru dünya, pandemi öncesi büyüme grafiğini yakalama planları yapmaya başladı.  Peki hangi şartları sağlamak ileride olabilecek benzer kriz durumlarına ülkeleri rezistanslı kılar? Bu sorununun yanıtını yazımızda bulacaksınız.

COVID-19 hiç şüphesiz ki, hem insan hayatında hem de şirketler tarihinde şimdiye dek görülmüş en büyük kriz dönemlerinden birini ortaya çıkardı. Turizmden otomotive kadar tüm sektörler daha önce benzeri görülmemiş bu krizden sağ çıkmak için pandemi şartlarına ayak uydurmaya çalıştı. 

Her ne kadar geçtiğimiz yıla göre büyüme oranları tahminlerinde büyük düşüşler olsa da, 2021 ve 2022 yılı büyüme tahminleri yüzümüzü güldürüyor. İyi senaryoda, 2022’nin sonuna doğru dünya, pandemi öncesi büyüme grafiğini yakalama planları yapmaya başladı. Peki hangi şartları sağlamak ileride olabilecek benzer kriz durumlarına ülkeleri rezistanslı kılar?

Aşı Ar-Ge çalışmaları ve üretici firmaların  bulunduğu ülkeleri tekrar hatırlayalım ve bu ülkelerle en fazla Ar-Ge harcaması yapan 10 ülkeyi karşılaştıralım. Görüyoruz ki Almanya, Çin, İngiltere, Rusya ve Hindistan her iki listede de yer alıyor. Bu karşılaştırma, ileri teknoloji üretimine öncelik vermenin, bu teknolojiyi geliştirip yönetebilecek kalifiye iş gücünü yaratmanın aslında geleceğe bir yatırım olduğunu gösteriyor.

Pandemi tüm dünyaya, belki de en sert şekilde, şirketler için planlı ve sürekli Ar-Ge’nin “lüks” değil gereklilik olduğunu gösterdi. Çünkü nitelikli Ar-Ge çalışmaları teknoloji tabanlı kalkınmanın, rekabetçiliğin ve krizlere karşı rezistans gösterebilmenin de en önemli yapı taşlarından. 

Sistem Global olarak biz de şirketlerin fikirden global sulara açılmalarına kadar adım adım büyümelerine gururla destek olduğumuz 25 yıl boyunca, Ar-Ge çalışmalarının ve Ar-Ge yatırımlarının teknoloji tabanlı kalkınmanın sacayaklarından olduğunu gördük.

Konuya ülkemiz çerçevesinden bakarsak Türkiye’nin Gayrisafi yurt içi Ar-Ge harcamasının gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH) içindeki oranı 2019 yılında yüzde 1,06 idi. Türkiye’nin ihraç ettiği ürünler ise ağırlıklı olarak düşük ve orta teknolojiye dayalı ürünlerden oluşuyor.  

Yüksek teknolojili ürünlerin Ar-Ge’si, ürünleştirilmesi ve ihracatı, büyümenin ve rekabet gücünün belirleyicilerinden biri olarak kabul ediliyor. Ülkemizin Teknoloji Tabanlı Kalkınması için Ar-Ge yatırımlarının artırılması daha da önem kazanırken, Ar-Ge sonuçlarının ticarileşebilir ve ihraç edilebilir ürünlere dönüştürülmesine de önem göstermemiz gerekiyor. Bunu sağlamak orta vadede ülkemize Ar-Ge odaklı yurt dışı yatırımları da getirerek Ar-Ge’ye yönelik finansman çeşitliliği de sağlayacaktır.

Özel sektör, en iyi Ar-Ge performansı gösteren ülkelerde Ar-Ge finansmanı için de en önemli kaynak, devlet ise ikinci en büyük kaynak. Bu ülkelerde, özel sektör, Ar-Ge finansmanının yüzde 52-78’ini oluştururken, devlet tarafından sağlanan finansman kaynakları sadece yüzde 15-yüzde 33’ünü oluşturuyor. Yurt dışından sağlanan finansman kategorisinde yüzde 15,6’lık pay ile Birleşik Krallık en üstte. Dış finansman Fransa, Almanya ve Amerika Birleşik Devletleri’nde de önemli (yaklaşık yüzde 6-8), diğer ülkeler ise bu finansman kaynağı için çok daha düşük paylar gösteriyor.

Dünyada en çok Ar-Ge harcaması yapan 2500 şirketin genel performansı

Avrupa Komisyonu her sene dünyada Ar-Ge’ye en çok yatırım yapan 2500 şirketi analiz ediyor.

2020 AB Ar-Ge Yatırımı Puan Tablosuna göre, bu 2500 şirketin 2019 yılında yaptığı toplam Ar-Ge yatırımı miktarı, dünya çapında özel sektör tarafından finanse edilen Ar-Ge’nin yaklaşık yüzde 85’ini kapsıyor. 

ICT (Information&Communication Technology), sağlık ve otomotiv sektörlerindeki Ar-Ge yatırımları listenin başını çekerken, bu sektörlerin 2500 şirketin Ar-Ge yatırımlarını yaptığı sektörler içindeki payı yüzde 77. Türkiye’deki sektörel dağılım da benzer şekilde, makine ve teçhizat imalatı, otomotiv yan sanayi, yazılım ve ICT üzerinde yoğunlaşıyor.

Rakamlar gösteriyor ki hem gelişmişlik endekslerinde hem Ar-Ge odaklı başarı endekslerinde özel sektörün Ar-Ge’ye daha yüksek oranlarda kaynak ayırdığı ülkeler daha üst sıralarda yer alıyor. Aynı şekilde bu ülkeler yurt dışından da Ar-Ge finansmanı sağlayabiliyor. Ülkemizde de özel sektörün Ar-Ge’ye ayırdığı bütçe arttıkça, bütüncül Ar-Ge çalışmalarının ihraç edilebilir ürünlere dönüşmesi ve sonuç olarak dış kaynaklı Ar-Ge yatırımlarının da artacağını ön görüyoruz. Bu bakış açısı ile Türkiye’deki firmalarla konuştuğumuzda, teknoloji tabanlı kalkınmayı sağlayacak Ar-Ge odaklı yatırımlara bütçe ayırmakta zorlandıklarını ve finansmana erişimle ilgili sıkıntılar yaşadıklarını anlıyoruz. Ülkemizin yüzde 3 Ar-Ge harcamaları oranına erişmesi ve dünyanın ilk 10 ekonomisi arasına girmesi için özellikle özel şirketlerin Ar-Ge, ürünleşme, ticarileşme, ihracat ve inovasyon çalışmalarını bütüncül düşünmeleri; doğru aşamayı doğru finansman kaynağı ile eşleştirmeleri önem kazanıyor.

Bu anlamda biz de Teknoloji Tabanlı Kalkınma Raporu çalışmamızda yer alan Finansmana Erişim Yolları tablomuzun, yaşam döngüsünün farklı noktalarında olan firmalara yol gösterici olmasını umuyoruz. Ülke olarak eksik kaldığımız alanları hep beraber en hızlı şekilde tamamlayacağımıza inanıyor ve Sistem Global olarak bu yolda çalışıyoruz.  

Özel Sektörün Ar-Ge Çalışmalarında Payı Dünyada ve Türkiye’de Nasıl?

Kaynak: National Science Foundation, Science and Engineering Indicators

Kaynak:TUİK, Araştırma-Geliştirme Faaliyetleri Araştırması, 2019

Türkiye’de Ar-Ge faaliyetlerinin desteklenmesi ise yüzde 56,3 oranında özel sektör tarafından yapılırken, yaklaşık yüzde 30’u devlet eliyle, yüzde 13’ü üniversitelerce finanse ediliyor. Yurt dışı finansman kaynağı ise yüzde 1,5 seviyesinde.

Türkiye’de Ar-Ge, Teknoloji Odaklı Faaliyetlerinin Desteklenmesi konusunda fikirden globalleşmeye kadar, firmaların ihtiyaç duyduğu fonlama sistemleri

Kaynak: Sistem Global Teknoloji Tabanlı Kalkınma Raporu, 2021

Hüseyin KARSLIOĞLU
Sistem Global Yönetim Kurulu Başkanı