Turkishtime AR-GE 250


50 başarısız startup (ve hatalarından çıkarılacak 50 ders)

Barış Soydan

İçlerinde Sabancı ve Doğuş bünyesinde kurulan startup’lar da var, üniversite öğrencilerinin kurdukları da… 1 milyon TL yatırımla kurulanlar da, cepten harcanarak hayata geçirilenler de… Ortak noktaları: Başaramadılar. Dünyanın pek çok ülkesinde başarısızlık, girişimci için utanç kaynağı değildir. Başarısızlık öyküleri anlatılır ki, yeni girişimciler yapılan hatalardan ders çıkarsın... İşte Türkiye dersleri…

 

YAZI: Emre Dalkılıç Classified araştırma şirketi Türkiye analisti

 

Türkiye’de startup terimi ve internet girişimciliği yaygın olarak 2010 yılından itibaren hayatımıza girdi. O dönem aynı zamanda Türkiye’de e-ticaret ve özel alışveriş sitelerinin patlama yaptığı dönem olarak kabul edilebilir. Bu dönemde yaklaşık 200 fırsat sitesi kuruldu. Birçoğu daha sonra kapanacaktı. 2000 – 2012 yılları arasında kapanan e-ticaret sitesi sayısının 500’ü bulduğu tahmin ediliyor.

Aslında başka ülkelerde de durum farklı değil. Melek yatırım, startup gibi terimleri dünyaya kazandıran ABD’de bile kurulan her 10 startup’tan dokuzunun battığı belirtiliyor. Daha önce başarılı bir startup kuran ve şimdilerde Startup.watch.com sitesi ile startup’ları izleyen kurucusu Serkan Ünal da Türkiye’de kurulan her beş girişimden sadece birinin beş yıl sonra ayakta kaldığını belirtiyor. Ünsal, “Hayata geçmiş her beş girişimden biri ilk yılını göremiyor. Üç yıl geçtiğinde ise geriye iki tane kalıyor” diyor. Türkiye’de girişimcilikte başarısızlık hala utanılacak bir konu olarak görüldüğü için, aktif olmadığı halde “Hayır kapatmadım” diyen çok girişimci çok. Bunlar da hesaba katıldığında Ünal’a göre, üç yılın sonunda beş girişimden sadece biri ayakta kalabiliyor.

Dünyada yapılan araştırmalar, startup'ların batma nedenleri arasında en yaygın olanının pazarın o ürüne ihtiyacı olmaması olduğunu gösteriyor. Kapanan startup’ların yüzde 42’si bu nedenle batıyor. Türkiye’de de durum farklı değil. Öte yandan bir girişim kâr etmeye başlayınca bir anda onlarca yeni girişim aynı alana yatırım yapıyor. Kâr marjları düşüyor ve öldürücü bir rekabet ortaya çıkıyor. Serkan Ünsal’a göre, bu olgu Türkiye’de startup'ların temel kapanma nedenlerinden bir başkası. Ünsal diğer sebepleri de şöyle sıralıyor: Doğru iş modelini hızlı bir şekilde bulamama, doğru ekibi kuramama, doğru ortakları bulamama ve pazar ve müşteriyi doğru analiz edememe...

Türkiye’de sadece son 10 yılda bine yakın internet sitesi ya da cep telefonu uygulaması, yukarıda sayılan nedenler yüzünden kapandı.

 

1- TAZEDIREKT.COM

Sadece bir internet sitesi değil, nakliyesinden üretimine kadar arka planında çok yoğun bir emeğin ve maliyetin olduğu bir girişimdi. Kısa sürede Türkiye’nin 'love brand’i olmayı başarmış olan Tazedirekt.com’un kapatılması özellikle internet sektöründe günlerce tartışılan konuların başında geldi. Kapanmasının günlerce konuşulması hatta sitenin tekrar açılması için imza kampanyası yapılmasının ardından, yatırımcı Hasan Aslanoba bu kararı nedenleriyle ilgili bir açıklama yapmak zorunda kaldı.

Aslanoba, son beş ayda aylık ortalama yüzde 30 büyüme yakaladıklarını ve 2016 Ocak ayı net cirolarının 2 milyon TL’nin üzerinde olduğunu ancak nominal TL zararlarının çok fazla olduğunu belirtti. Karlılığı yakalamak için dört-beş yıl zarar etme riskini bile göze aldığını söyleyen Aslanoba bütçeledikleri zarar ile gerçekleşen zarar arasında büyük uçurum oluşmaya başladığını, kapatmamak için kâr/zarar tabloları ile ilgili farklı senaryolar çalıştığını fakat çıkış yolu bulamadığını belirtti.

Tazedirekt.com’u diğer girişimlerden ayıran en büyük özellik, sadece bir yazılım ve üç-beş kişilik bir ekipten çok daha fazlası olmasıydı. Hasan Aslanoba’nın da ifade ettiği gibi Tazedirekt.com sermaye ve emek yoğun bir işti. Hasan Aslanoba’ya göre Tazedirekt.com’un kapanmasının bir diğer sebebi de sipariş hazırlama merkezinde, sebze-meyve kategorisinde aşırı hurda-fire çıkması ve ürün marjlarının dramatik şekilde düşmesiydi. Ayrıca dağıtım tarafında da birim maliyetlerin makul rakamlara inmesi için yedi-sekiz katı ölçeğe ihtiyaç vardı” diye belirtiyor.

Hasan Aslanoba’ya göre, bir diğer sebep ise üst yönetimin seçimi konusunda başarısızlık. Aslanoba bu konuyu şu şekilde belirtiyor: “İyi bir ekip kurarım, onlara liderlik ederek başarılı olurum varsayımı hiç tutmadı. Üst yönetim için en başta anlaştığım bazı arkadaşların seçiminde isabet oranım oldukça düşük çıktı. Maalesef zamansız işten ayrılmalar ve performans sorunları yaşadık. Gelen gideni aratır endişesiyle, bazı yönetici değişikliklerini yapmakta da geç kaldım”. Aslanoba’nın bu işe girerken ayrıntılı iş planı, tüketici analizleri yaptırdığı su götürmez.

DERS

Buradan çıkarılacak en büyük ders; fikrinizi uygulamaya geçirirken ne kadar araştırma ve analiz yapsanız da sizin dışınızda gelişen faktörler -her zaman kapanmaya neden olmasa da-planlarınızı çok daha farklı boyutlara taşıyabilir.

 

2-METREKARE.COM

Serhat Karahan’ın kurucu ortaklarından olan Metrekare.com gayrimenkul sektörüne teknoloji ağırlıklı farklı bir yaklaşım getirmişti. Gayrimenkul pazarındaki boşluktan yola çıkarak kurulan site, Aslanoba Capital ve Earlybird Venture gibi yatırımcılardan büyük miktarlarda yatırım da almıştı. Site, Google Glass gibi teknolojilere özel uygulamalarının tanıtımını da yapmıştı. Metrekare.com’un temel kapanma sebebi pazarın yeteri kadar araştırılmaması. Çünkü Sahibinden.com’un açık ara birinci olduğu, diğer rakiplerinin güçlü olmasına rağmen bireysel ve kurumsal kullanıcılar tarafından tercih edilmediği bir pazara girerken dikkatli olmak gerekir. Sahibinden.com’un en güçlü olduğu trafik yaratma gücü alanı olmadan bu pazarda başarılı olmak oldukça zor.

DERS

Bir pazarda rakiplerinizin avantajlarını ve dezavantajlarını doğru analiz edebilmek, rakibinizden sizi ayıran farklı bir özelliğiniz olmasa bile o alanda yer edinmenizi sağlayacaktır.

 

  1. PABBUC.COM

2005 yılında Türkiye’nin ilk online ayakkabı satış mağazası olarak Serdar Yaman tarafından kuruldu. 2009 yılında Gittigidiyor.com kurucularından Burak Divanlıoğlu ve Serkan Borançılı’dan yatırım alan site, Türkiye’nin alanında ilk ve tek sitesi olması nedeni ile o dönem oldukça popülerdi. Bir dönem 49 kişinin, kapandığı dönemde ise 19 kişinin çalıştığı sitede işlerin yolunda gitmemesinde farklı faktörler etkili olsa da en önemli sebep ortaklar arasındaki anlaşmazlık. O dönem kapanma ile ilgili açıklama yapan sitenin kurucusu ve genel müdürü Serdar Yaman sitenin satışlarının iyi olduğunu, ayda 10 binden fazla çift ayakkabı sattıklarını ve hatta kapanmadan önceki son dört günde bile 2 bin 500 çift ayakkabı satışı yaptıklarını ifade etmişti. Türkiye’de ve dünyanın diğer yerlerinde girişimlerin kapanma sebeplerinden biri de ortaklar ya da kurucular arasındaki anlaşmazlık ya da aynı vizyonu taşımama olarak gösteriliyor.

DERS

Ortaklarınızı ya da yatırımcılarınızı seçerken aynı vizyona sahip olmak enerjinizi sadece işinize yönlendirmenize ve ortaklar arasında gereksiz tartışmaların çıkmasına engel olacaktır. Ayrıca Pabbuc.com örneğinde olduğu gibi yatırımcılar çıkmak istediğinde yeni yatırımcı bulamadığınızda şirketi kapatmak zorunda kalabilirsiniz.

 

  1. VIPDUKKAN.COM

2010 yılında ilk açılan özel alışveriş sitelerinin başında gelen VIPDükkan, üçüncü yılın sonunda beklenmedik bir şekilde kapandı. Bir dönem televizyon reklamları da veren VIPDükkan’ın 4 milyona yakın üyesi vardı. 2011 yılında Londra merkezli yatırım fonu ePlanet Capital Vipdükkan’a ortak oldu. ePlanet Capital ilk etapta Vipdükkan'ın yüzde 28 hissesi için 5 milyon dolar ödedi ardından da şirketteki payını yüzde 47.8 seviyesine çıkarmıştı. Fakat özel alışveriş sitelerinin sayısının pazarın kaldıracağı sayının çok üzerinde olması, siteleri ister istemez rekabet edebilmek için düşük gelir ve düşük kâr marjları ile çalışmaya zorladı. Gelirlerin düşmesi nedeni ile operasyon ve özellikle lojistikte yaşanan aksaklıklar müşteri tarafında sorunların artmasına neden oldu. O dönem mevcut yatırımcıları ePlanet Capital’in yatırım yapmak istememesi ve yeni ortak bulunamaması VIPDükkan’ın sonunu getirdi.

VIPDükkan kurucularından Oğuz Şenol’un o dönem yaptığı, “Özel alışveriş pazarında birçok şirketin benzer durumda olduğu ve sürekli alınan yatırımlar ve borçlarla ayakta durabildiklerini” belirterek gelecek dönemin işaretini de vermiş oldu. Pazarın aşırı büyümesi siteleri rekabet edebilmek için kâr marjlarını düşürmeye, bazı sitelerin ise sahte ürünler göndermesine neden oldu. Sonuç olarak tüketicilerin bu tarz sitelere güveni azaldı. Gelirin azalması operasyon kısmında kargo, müşteri hizmetleri kısmında aksaklıklara ve tüketicinin yine bu tarz sitelere güvenlerinin sarsılmasına neden oldu.

DERS

Halihazırda rekabet olan bir pazara girmeden önce pazarın yeni oyuncu/oyuncuları kaldırıp kaldırmayacağını iyi analiz etmek şart.

 

  1. FUTBOLBURADA.COM

Ağustos 2012 yılında Ömer Üçer tarafından kurulan site, adından da anlaşılacağı üzere Türkiye’de en çok izlenen ve en çok takip edilen spor olan futbol temelli bir haber sitesi olmak amacıyla yola çıkmıştı. Farklı habercilik anlayışıyla siteye üye olan kullanıcıların da yazar olabildiği sitede aynı zamanda Ali Ece, Bağış Erten ve Banu Yelkovan gibi futbol dünyasının tanıdığı isimler de arada yazı yazıyordu.

Sadece bir ay gibi kısa bir sürede 150 yazar, 450 üye ve 28 bin tekil ziyaretçi gibi önemli rakamlara ulaştı. Site iOS ve Android uygulamasını çıkarmayı da planlıyordu. Fakat bir yılını doldurmadan kapandı. Futbolburada.com çalışanlardan Orhan Uluca kendi blog'unda yazdığı yazıda sitenin kapanmasındaki temel sebebi maliyetlerin tam olarak hesaplanamamasını gösteriyor. Site sahiplerinin hiç reklam almasak bile birkaç sene bu siteyi fonlamaya devam edeceğiz deyip bir yıl dolmadan siteyi kapatmasının en büyük sebebi tahmin edilenden daha fazla maliyet çıkması gösterilebilir.

DERS

Eğer reklam ile gelir kazanma modeline sahip bir projeniz varsa, en az birkaç sene girişiminizi zararına çalıştıracak kadar parayı gözden çıkarmanız gerekebilir. Ya tutarsa mantığı ile hareket etmek hem sizin vaktinize hem de paranızı boşa harcamanıza sebep olabilir.

 

(50 Başarısız Startup dosyasının tamamını Turkishtime'ın Nisan sayısında okuyabilirsiniz.)