Sanayileşmenin hızlanması, nüfus artışı, tüketim alışkanlıklarının değişmesi ve teknolojinin gelişmesi gibi faktörler enerji talebini süreğen biçimde artırmaktadır. Büyüyen enerji talebi ise çevre ve doğal kaynaklar üzerinde daha fazla baskı yaratmakta ve zaman zaman arz güvenliğine yönelik endişeleri artırmaktadır. Hem büyüyen talebin karşılanmasında hem de çevresel sürdürülebilirliğin sağlanmasında enerji verimliliği en öncelikli seçenek haline gelmektedir.

Ülkemizin sürdürülebilir kalkınmasında önemli role sahip olan enerji verimliliği uygulamalarını desteklemek ve politikalara entegre ederek yaygınlaştırmak üzere çalışmalar yürütülmekte, bu çalışmalar çeşitli politika belgeleri ile desteklenmekte ve yönlendirilmektedir.

Bu çerçevede, ülkemizde enerji verimliliği çalışmalarına temel oluşturan ve 2007 yılında yürürlüğe giren Enerji Verimliliği Kanunu ile yeni bir dönüşüm süreci başlatılmıştır. 2012 yılında Enerji Verimliliği Strateji Belgesi (2012-2023) yayımlanmış ve 2023 yılı enerji verimliliği hedefleri belirlenmiştir. Bu hedeflere ulaşılması amacıyla 2017-2023 yılları arasını kapsayan I. Ulusal Enerji Verimliliği Eylem Planı (I. UEVEP) hazırlanmıştır. I. UEVEP ile 2017-2023 yılları arasında 10,9 milyar ABD Doları yatırım yapılması, bunun karşılığında kümülatif olarak 23,9 milyon ton eşdeğer petrol (MTEP) enerji tasarrufu ve 66,6 milyon ton CO_2eşd. emisyon azaltımı sağlanması hedeflenmiştir.

2017-2023 yılları arasındaki dönemde enerji verimliliğine 8,47 milyar ABD Doları yatırım yapılmış ve bu sayede 24,7 MTEP kümülatif enerji tasarrufu sağlanmıştır. Yapılan yatırımlar ve sağlanan tasarruflarla yaklaşık 70 milyon ton CO_2eşd. azaltım (kümülatif) gerçekleştirilmiş ve 44.880 yeni istihdam yaratılmıştır. I. UEVEP dönemi içinde gerçekleştirilen yatırımların bundan sonra da benzer şekilde tasarruf sağlayacağı öngörüsü ile 2033 yılına kadarki toplam parasal tasarrufun kümülatif olarak 30,2 milyar ABD Doları olması beklenmektedir.

Enerji Verimliliği Strateji Belgesi (2012-2023) ile ortaya konulan hedeflerden birisi enerji yoğunluğunun düşürülmesidir. Türkiye’nin 2023 yılı enerji yoğunluğunun 2011 yılına göre %20 düşürülmesi hedefi çerçevesinde gerçekleştirilen enerji verimliliği çalışmaları sonucunda dikkate değer bir mesafe kat edilmiştir. Türkiye’nin gayri safi yurt içi hasılası (GSYİH) 2022 yılında bir önceki yıla göre %5,5 artarken birincil enerji arzı %1,0 azalmış, birincil enerji yoğunluğu %6,2 ve nihai enerji yoğunluğu %7,9 oranında iyileşmiştir. Böylece, 2022 yılı itibarıyla Türkiye’nin enerji yoğunluğu 2011 yılına göre %20,4 oranında azaltılmış ve Strateji Belgesi’nde öngörülen %20 azaltım hedefi 2023 yılı gelmeden yakalanmıştır.

Enerji verimliliği çalışmalarının hız kesmeden devam ettirilmesi ve ulusal iklim hedefleriyle uyumlu bir enerji politikasının takibi amacıyla Enerji Verimliliği 2030 Stratejisi ve II. UEVEP’nin (2024-2030) hazırlık çalışmalarına, I. UEVEP döneminde çıkarılan dersler ve edinilen tecrübeler ışığında 2022 yılında başlanmıştır. Uygulamalarının yürütülmesinin pek çok paydaşın sorumluluğunda olduğu göz önüne alınarak kamu kesiminin yanı sıra özel sektör şirketleri, sivil toplum kuruluşları ve üniversitelerden temsilcilerin görüşlerine başvurulmuştur. Bu kapsamda, farklı sektörlere/alanlara yönelik ve çok geniş bir paydaş katılımının sağlandığı 10 farklı başlıkta (start-up, tarım, ulaştırma, binalar, enerji, belediye hizmetleri ve ısıtma-soğutma, sanayi, enerji yönetimi ve finansman) çalıştaylar düzenlenmiştir. Söz konusu çalıştaylarda sektörel perspektifler özelinde eylem ve faaliyet önerileri alınmış, bütün bu öneriler belirli başlıklarda toplulaştırılarak sınıflandırılmış ve konsolide edilmiştir.

Nihayetinde, Türkiye’nin kalkınma öncelikleri, ekonomi ve enerji politikaları, teknolojik kabiliyetleri, sosyo-kültürel dinamikleri ile uluslararası gelişmeler dikkate alınarak Türkiye’nin Enerji Verimliliği 2030 Stratejisi’nde 10 stratejik amaç ve 23 hedef belirlenmiştir. Belirlenen hedeflere ulaşmak için hazırlanan II. UEVEP’te bina ve hizmetler, enerji, ulaştırma, sanayi, tarım, start-up ve dijitalleşme ile birden fazla sektörü ilgilendiren eylemlerin yer aldığı yatay konular olmak üzere yedi sektörde toplamda 61 eyleme yer verilmiştir.

II. UEVEP ile 2024-2030 yılları arasında 20,2 milyar ABD Doları enerji verimliliği yatırımı yapılması ve kümülatif olarak 37,1 MTEP birincil enerji tasarrufu sağlanması hedeflenmektedir. 2024-2030 yılları arasında Türkiye’nin birincil enerji tüketiminde %16 oranında azaltıma denk gelen bu hedefin gerçekleşmesi ile aynı zamanda 100 milyon ton CO_2eşd. emisyon azaltımı sağlanmış olacaktır.

T.C. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Enerji Verimliliği ve Çevre Dairesi