Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın yayımladığı son analiz, Mart 2026’da devreye alınan eşel mobil mekanizmasının akaryakıt fiyatları üzerinden enflasyona gelen baskıyı önemli ölçüde sınırladığını ortaya koydu. Çalışmaya göre sistem, petrol fiyatlarındaki yükselişin tüketici fiyatlarına doğrudan ve dolaylı yansımalarını azaltarak dezenflasyon sürecine destek veriyor.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, akaryakıt fiyatları ile enflasyon arasındaki ilişkiye odaklanan yeni değerlendirmesinde, eşel mobil mekanizmasının fiyat baskılarını yumuşatan önemli bir araç olarak öne çıktığını bildirdi. “Akaryakıt Fiyatlarında Eşel Mobil Mekanizması ve Enflasyona Olası Etkileri” başlıklı analizde, uluslararası petrol fiyatlarındaki dalgalanmanın iç piyasaya etkisinin vergi ayarlamaları yoluyla sınırlandığı vurgulandı.

Merkez Bankası’nın değerlendirmesine göre akaryakıt, 2026 yılı tüketici sepetinde yüzde 3,21 paya sahip bulunuyor. Bu nedenle pompa fiyatlarındaki değişim yalnızca doğrudan enerji kalemi üzerinden değil; ulaştırma, lojistik ve gıda gibi alanlarda maliyetleri etkileyerek enflasyon üzerinde daha geniş bir baskı oluşturuyor. Analizde ayrıca akaryakıt fiyatlarının kamuoyu tarafından yakından izlenmesi nedeniyle beklenti yönetimi ve fiyatlama davranışları açısından da kritik önemde olduğuna dikkat çekildi.

Çalışmada yer verilen hesaplamalara göre Brent petrolde yüzde 10’luk artış, olağan koşullarda 12 ay sonunda enflasyonu yaklaşık 1 puan yukarı taşıyor. Ancak eşel mobil mekanizmasının devrede olduğu senaryolarda bu etkinin belirgin biçimde zayıfladığı görülüyor. Özellikle petrol fiyatının yüksek seyrettiği dönemlerde sistemin enflasyonu sınırlayıcı katkısının daha görünür hale geldiği ifade ediliyor.

Analizde öne çıkan senaryolardan birinde, Brent petrolün ortalama 70 dolar seviyesinde olduğu ve uluslararası fiyat geçişkenliğinin birebir kabul edildiği varsayım altında, eşel mobil uygulaması yoksa yıllık enflasyona etkisinin 1,9 puana kadar ulaşabildiği belirtildi. Aynı senaryoda mekanizmanın devrede olması halinde bu etkinin 0,6 puana kadar gerilediği, yani yaklaşık 1,3 puanlık bir sınırlama sağlandığı hesaplandı. Brent petrol fiyatının 90 dolar seviyesine çıktığı durumda ise eşel mobilin enflasyonu düşürücü etkisinin 3,7 puana kadar yükselebileceği kaydedildi.

TCMB’nin değerlendirmesi, jeopolitik gelişmeler ve küresel enerji fiyatlarındaki oynaklığın para politikasının doğrudan kontrol alanı dışında kaldığı dönemlerde, eşel mobil uygulamasının iç fiyatlar üzerindeki baskıyı azaltan bir tampon mekanizma işlevi gördüğüne işaret ediyor. Bu yönüyle sistemin sadece kısa vadeli fiyat artışlarını sınırlamakla kalmadığı, aynı zamanda dezenflasyon sürecine de destek sunduğu mesajı veriliyor.

Bununla birlikte uzman değerlendirmeleri, eşel mobilin enflasyon üzerindeki geçişkenliği azaltmasına rağmen maliyet baskısını tamamen ortadan kaldırmadığını ortaya koyuyor. Sistem, özellikle enerji fiyatlarındaki sert artışların tüketiciye yansımasını zamana yayarken, enflasyon görünümünde ani bozulmaları önlemeye yardımcı oluyor. Bu da akaryakıt fiyatlarının ekonominin geneline yaydığı baskının daha kontrollü hissedilmesini sağlıyor. Bu yorum, TCMB’nin analizinde sunulan senaryolarla uyumlu bir çerçeve çiziyor.