Bugün ülkelerin küresel değer zincirlerindeki konumunu bilgi üretebilme, teknolojiyi geliştirebilme ve katma değere dönüştürebilme kapasiteleri belirliyor. Türkiye’nin ihracatta sürdürülebilir büyüme hedeflerine ulaşmasının yolu da yüksek teknoloji, Ar-Ge ve inovasyon odaklı üretimden geçiyor.

Türkiye, Cumhuriyetimizin ilk yüzyılında üretim ve ihracatta çok önemli başarılara imza attı. Bugün bulunduğumuz coğrafyanın en büyük üretim üssü konumundayız. Güçlü bir sanayi altyapısına, uzun yıllara dayanan bilgi birikimine, gerektiğinde risk almaktan çekinmeyen cesur girişimcilere ve donanımlı insan kaynağına sahibiz. Bütün bu artılarımızın verdiği özgüvenle ikinci yüzyıla Türkiye’yi ihracatta ilk 10 ülke arasına çıkarma hedefiyle başladık. Stratejimizi ve oyun planlarımızı bu hedef doğrultusunda kurguluyoruz. İkiz dönüşüm gibi hamlelerle mevcut artılarımıza yenilerini eklemeye çalışırken, dünyadaki gelişmeleri de yakından takip ediyoruz.

Küresel ticaretin kuralları hızla değişiyor. Değişim, rekabetçiliğe de farklı bir boyut getiriyor. Artık sadece düşük maliyetle üretim, sürdürülebilir rekabetçilik avantajı sağlamıyor. Bugün ülkelerin küresel değer zincirlerindeki konumunu bilgi üretebilme, teknolojiyi geliştirebilme ve katma değere dönüştürebilme kapasiteleri belirliyor. Türkiye’nin ihracatta sürdürülebilir büyüme hedeflerine ulaşmasının yolu da yüksek teknoloji, Ar-Ge ve inovasyon odaklı üretimden geçiyor.

Son on yılda ihracatımızın teknoloji kompozisyonuna baktığımızda önemli bir dönüşüm yaşandığını görüyoruz. Orta-yüksek teknoloji ürünlerinin ihracat içindeki payı yüzde 32,2’den yüzde 39,6’ya yükselirken, düşük teknoloji ürünlerinin payı geriledi. Bu değişim, sanayimizin daha yüksek katma değer üretme yönünde doğru bir istikamette ilerlediğine işaret ediyor. Ancak aynı dönemde yüksek teknoloji ürünlerinin ihracattaki payının yüzde 3-4 düzeyinde kalması, önümüzde hâlâ aşılması gereken önemli bir mesafe bulunduğunu gösteriyor.

Küresel pazarlarda fiyatla rekabet etmek giderek zorlaşırken kalıcı başarı için yüksek teknolojinin, Ar-Ge’nin, inovasyonun, tasarımın ve markalaşmanın imkânlarını kullanmak gerekiyor. Çünkü küresel ticarette asıl rekabet artık tam da bu alanda yaşanıyor. Yüksek teknoloji, daha fazla ihracatın yanı sıra daha güçlü markalar, daha yüksek verimlilik, daha nitelikli istihdam ve küresel değer zincirlerinde daha üst basamaklara çıkmak anlamına geliyor.

Nitekim TİM olarak gerçekleştirdiğimiz İlk 1000 İhracatçı Araştırması’nın sonuçları da bunu açık biçimde doğruluyor. Markalı ihracat yapan firmaların ortalama Ar-Ge harcaması, markalı ihracat yapmayanların yaklaşık 18 katı seviyesinde.

Yine benzer şekilde markalı ihracat yapan firmalar ortalama 21 patent ve faydalı modele sahipken, markalı ihracat yapmayan firmalarda bu sayı yalnızca 1,7 seviyesinde kalıyor. Bu veriler bize Ar-Ge’nin yalnızca bir maliyet kalemi değil, markalaşmayı ve uluslararası rekabet gücünü artıran stratejik bir yatırım olduğunu gösteriyor.

Türkiye de bu alanda önemli ilerleme kaydediyor. Ar-Ge harcamalarının milli gelir içindeki payı 2013 yılında yüzde 0,81 iken, 2025 itibarıyla bu oran yüzde 1,46’ya çıktı. Küresel İnovasyon Endeksi’nde 2013 yılında 68’inci sırada bulunan ülkemiz, 2025’te 43’üncü sıraya yükseldi. Veriler, inovasyon ekosistemimizin güçlendiğine işaret ediyor. Ancak son verilere göre, OECD ülkelerinde GSYH harcamalarında Ar-Ge’nin payının yüzde 2,7 seviyesinde olduğunu unutmamalıyız. Bu oran, Güney Kore’de yüzde 5’e ulaşırken ABD, Almanya ve Japonya gibi ülkelerde yüzde 3’ün üzerinde bulunuyor. Dahası inovasyon yarışı hız kesmeden devam ediyor. Dolayısıyla son derece dinamik bir rekabetin olduğu bu alanda mesafeyi kapatabilmemiz için çok daha fazlasını yapmamız gerekiyor.

Türkiye İhracatçılar Meclisi olarak biz de inovasyonu ihracat stratejimizin merkezine yerleştiriyoruz. 2012 yılından bu yana düzenlediğimiz Türkiye Innovation Week ile kamu, özel sektör, akademi ve girişimcilik ekosistemini aynı platformda buluşturuyoruz. İnovaLİG ile firmalarımızın inovasyon yönetimi yetkinliklerini geliştiriyor, İnoSuit Programı ile üniversite-sanayi iş birliğini güçlendiriyoruz. İnovaTİM çatısı altında binlerce gencimizi inovasyon kültürüyle buluştururken, TİM-TEB Girişim Evleri aracılığıyla teknoloji girişimlerinin büyümesini destekliyoruz.

Bunun yanında yeşil ve dijital dönüşümü merkeze alan projelerimizle de üretim altyapımızı geleceğe hazırlıyoruz. Yapay zekâ destekli tedarik zinciri uygulamalarından yeşil inovasyon mentörlük programlarına, dijital üretim merkezlerinden ikiz dönüşüm projelerine kadar yürüttüğümüz çalışmalarla, ihracatçımızın küresel rekabet gücünü kalıcı biçimde artırmayı hedefliyoruz.

Türkiye’nin önünde çok önemli fırsatlar bulunuyor. Küresel tedarik zincirlerinin yeniden şekillendiği, dijitalleşme ve yeşil dönüşümün yeni rekabet standartlarını belirlediği bu dönemde, ülkemizin üretim kabiliyetini teknolojiyle güçlendirmesini stratejik bir zorunluluk olarak görüyoruz. İhracatta yeni başarı hikâyelerini daha fazla Ar-Ge yapan, daha fazla patent üreten, daha güçlü markalar çıkaran ve yüksek teknoloji ihracatını artıran firmalarımızın yazacağını biliyoruz.

Özetle söylemek gerekirse Türkiye’de ihracatın geleceği; inovasyon, teknoloji ve katma değer üretmekten geçiyor. TİM olarak bu dönüşümün öncüsü olmaya, ihracatçılarımızı geleceğin rekabet koşullarına hazırlamaya ve Türkiye’yi ihracatta ilk 10 ülke artasına çıkarma hedefimize kararlılıkla yürümeye devam edeceğiz.

Kaynak Ar-Ge 500 Araştırması