Turkishtime Türkiye Ar-Ge 500 Araştırması’nın bu yıl ilk kez ölçtüğü Ar-Ge ürünlerinden elde edilen yurt dışı satış verileri, Ar-Ge yatırımlarının küresel pazarda nasıl bir ekonomik değere dönüştüğünü ortaya koyuyor. Araştırmada ilgili veriyi paylaşan 373 şirketin son 3 yılda, yani 2023-2025 döneminde, Ar-Ge faaliyetleri sonucu geliştirilen ürünlerden elde ettiklerini beyan ettikleri yurt dışı satış tutarı 864,8 milyar TL’ye ulaştı.

Türkiye’de Ar-Ge denildiğinde bugüne kadar en çok konuşulan göstergelerden biri Ar-Ge harcamalarının büyüklüğü oldu. Oysa Ar-Ge yatırımının gerçek ekonomik etkisini anlamak için bir başka soruya da bakmak gerekiyor:

Bu yatırımla geliştirilen ürünler dünya pazarında ne kadar değer yaratıyor?

Turkishtime Türkiye Ar-Ge 500 Araştırması kapsamında bu yıl ilk kez ölçülen Ar-Ge ürünlerinden elde edilen yurt dışı satış verisi, bu soruya yeni bir perspektif sunuyor.

Araştırmada bu veriyi paylaşan 373 şirketin son 3 yılda (2023-2025) Ar-Ge faaliyetleri sonucu geliştirilen ürünlerden elde ettiklerini beyan ettikleri yurt dışı satış tutarı 864,8 milyar TL olarak gerçekleşti.

Bu rakam, Ar-Ge performansını yalnızca harcama tarafından değil, ürün ve pazar çıktısı üzerinden de değerlendirmek açısından önemli bir veri alanı açıyor.

Son 3 yıldaki değerin yüzde 97,6’sı ilk 100 şirketten

864,8 milyar TL’lik toplam rakama yakından bakıldığında dikkat çekici bir yoğunlaşma görülüyor.

Araştırmada açıklanan ilk 100 şirketin son 3 yıldaki toplam yurt dışı satış tutarı 843,9 milyar TL.

Böylece ilk 100 şirket, 373 şirketin beyan ettiği toplam 864,8 milyar TL’lik tutarın yüzde 97,6’sını oluşturuyor.

Başka bir ifadeyle, Ar-Ge faaliyetleri sonucu geliştirilen ürünlerin küresel pazarda yarattığı ekonomik değerin çok büyük bölümü, araştırmanın ilk 100’ünde yer alan şirketlerden geliyor.

Bu durum, Türkiye’de Ar-Ge ile ihracat arasındaki ilişkinin henüz geniş bir şirket tabanına aynı ölçüde yayılmadığını da düşündürüyor.

İlk 10 şirket 653,4 milyar TL’lik yurt dışı satışa ulaştı

Yoğunlaşma ilk 10 şirkete gelindiğinde daha da belirgin hale geliyor.

İlk 10 şirketin son 3 yılda Ar-Ge faaliyetleri sonucu geliştirilen ürünlerden elde ettiklerini beyan ettikleri yurt dışı satış tutarı 653,4 milyar TL.

Bu rakam, 373 şirketin toplam beyanının yüzde 75,6’sına karşılık geliyor.

Listenin zirvesinde 337,8 milyar TL ile Oyak Renault bulunuyor. İkinci sırada 154,2 milyar TL ile ASELSAN, üçüncü sırada ise 58,9 milyar TL ile TUSAŞ yer alıyor.

İlk üç şirketin son 3 yıldaki toplam yurt dışı satışı 550,8 milyar TL.

Bu tablo, Ar-Ge sonucunda geliştirilen ürünlerin küresel pazarda ekonomik değere dönüşmesinde büyük ölçekli şirketlerin ağırlığını açık biçimde ortaya koyuyor.

İki sektör ilk 10’un yüzde 91,6’sını oluşturuyor

İlk 10 şirketin sektörel dağılımı da Türkiye’nin Ar-Ge ve ihracat ilişkisinde hangi alanların öne çıktığını gösteriyor.

Otomotiv ile savunma ve havacılık sanayiinde faaliyet gösteren şirketlerin son 3 yıldaki toplam yurt dışı satışı 598,7 milyar TL seviyesinde.

Bu iki sektörün ilk 10 içerisindeki payı yüzde 91,6.

Özellikle otomotivin Oyak Renault, Prometeon, Türk Traktör ve Anadolu Isuzu; savunma ve havacılığın ise ASELSAN, TUSAŞ ve ROKETSAN üzerinden listede güçlü biçimde temsil edilmesi dikkat çekiyor.

Bunun yanında tekstil, yazılım ve ilaç gibi farklı sektörlerden şirketlerin de ilk 10’da yer alması, Ar-Ge kaynaklı küresel satış kapasitesinin farklı sektörlerde karşılık bulabildiğini gösteriyor.

Yeni soru: Ne kadar Ar-Ge yaptık değil, ne kadarını küresel değere dönüştürdük?

Ar-Ge 500 Araştırması’nın bu yıl eklediği bu yeni gösterge, Türkiye’nin Ar-Ge performansına bakışta önemli bir değişimin kapısını aralıyor.

Çünkü Ar-Ge yatırımının etkisi yalnızca harcama tutarıyla ölçülemiyor.

Ar-Ge’nin ekonomik karşılığını anlamak için;

ne kadar yatırım yapıldığı,

bu yatırımla ne geliştirildiği,

geliştirilen ürünlerin ne kadarının ticarileştirildiği

ve bu ürünlerin dünya pazarında ne kadar değer yarattığı birlikte değerlendirilmeli.

Son 3 yılda 373 şirketin beyan ettiği 864,8 milyar TL’lik yurt dışı satış, Türkiye’nin Ar-Ge kapasitesinin küresel pazara taşınabildiğini gösteren önemli bir veri.

Ancak verinin ilk 100 ve özellikle ilk 10 şirkette yoğunlaşması, önümüzdeki dönemde başka bir soruyu da gündeme getiriyor:

Ar-Ge’nin ihracata dönüşen ekonomik değerini daha fazla şirkete nasıl yayabiliriz?

Türkiye’nin önündeki yeni hedef yalnızca daha fazla Ar-Ge yatırımı yapmak değil; daha fazla şirketin Ar-Ge’sini ürüne, ürününü küresel satışa, küresel satışını da yüksek katma değerli büyümeye dönüştürebilmek.

Ar-Ge 500’ün bu yıl ilk kez ortaya koyduğu bu veri, tam da bu dönüşümü izlemek için yeni ve önemli bir referans noktası oluşturuyor.

Son 3 yılda Ar-Ge ürünlerinden en fazla yurt dışı satış gerçekleştiren ilk 10 şirket

Sıra	Şirket	Yurt dışı satış (TL)
1	Oyak Renault Otomobil Fabrikaları A.Ş.	337.765.541.423
2	ASELSAN Elektronik Sanayi ve Ticaret A.Ş.	154.151.733.064
3	TUSAŞ Türk Havacılık ve Uzay Sanayii A.Ş.	58.932.244.443
4	Prometeon Turkey Endüstriyel ve Ticari Lastikler A.Ş.	22.595.055.028
5	Türk Traktör ve Ziraat Makineleri A.Ş.	20.557.974.189
6	ROKETSAN Roket Sanayi ve Ticaret A.Ş.	15.617.688.332
7	Sun Tekstil Sanayi ve Ticaret A.Ş.	11.967.870.637
8	Anadolu Isuzu Otomotiv Sanayi ve Ticaret A.Ş.	11.688.762.666
9	Siemens Sanayi ve Ticaret A.Ş.	10.512.218.341
10	World Medicine İlaç San. ve Tic. A.Ş.	9.607.666.668

Metodoloji notu: Veriler, Türkiye Ar-Ge 500 Araştırması kapsamında şirketlerin beyan ettiği, Ar-Ge faaliyetleri sonucu geliştirilen ürünlerden son 3 yılda (2023–2025) elde edilen toplam yurt dışı satış tutarlarını ifade ediyor. Rakamlar şirketlerin toplam ihracatını veya Türkiye’nin toplam Ar-Ge kaynaklı ihracatını ifade etmiyor.