Ar-Ge harcamaları ve ulusal patent başvuruları verileri ile ilgili her yıl yapmış olduğumuz değerlendirmeleri içeren 2025 yılı analizimizi aşağıda bilgilerinize sunmak istiyoruz.

Bu yılki analiz çalışmasında önceki yıllarda olduğu gibi 2021 yılından itibaren 2025 yılı dahil her yıl ulusal patent koruması alan firmaların ait oldukları sektörlere ilişkin verilerini değerlendirdik.

Bilindiği üzere firmaların Ar-Ge harcamaları ve sahip oldukları patent sayıları arasında doğrusal bir ilişki vardır.

Sektörlerin, 2021 ila 2025 yılları arasında her yıl Ar-Ge harcamaları sıralamasında ilk 50 firma içinde yer alan firmaların ait oldukları sektörlere göre Türk Patent ve Marka Kurumu’ndan almış oldukları patentlerin sayısal değerleri Tablo 1’de yer almaktadır.

Tablo 1’i incelediğimizde 2025 yılında ulusal patent sayıları bakımından Otomotiv Endüstrisi, Makine ve Aksamları ve Savunma ve Havacılık Sanayii sektörlerinin bu yıl ilk 3 sırada yer aldıklarını görmekteyiz. Burada önceki yıllara göre gözlenen en önemli değişiklik tohumculuk ve bitki ıslahı sektörünün ıslahçı hakları koruması sayıları bakımından 2024 yılında ilk 50 firma içinde yer almamış iken 2025 yılında 4 firma ile 4. Sıraya yerleşmiş olmasıdır. 5-7. Sıralarda; Yazılım, Bilişim ve Bilişim Teknolojileri, Tekstil ve Hammaddeleri, Demir ve Demir Dışı Metaller, Beyaz Eşya sektörleri bulunmaktadır.

2024 yılında ilk 50 içinde yer alan Kimyevi Maddeler ve Mamulleri, İlaç, Telekomünikasyon ve Enerji sektörleri bu yıl da yine ilk 50 içinde bulunmaktadır. Bunların yanı sıra 2024 yılında ilk 50 içinde olmayan Kâğıt ve Orman Ürünleri, Gıda, İklimlendirme Sanayii, Kimya Sanayii ve Perakende sektörleri bu yıl ilk 50 sıralamasında yerlerini almışlardır.

Türkiye’de 2023 yılında ulusal patent koruması elde eden firmaları sektörel olarak değerlendirdiğimizde; otomotiv endüstrisi, savunma ve havacılık sanayii, tohumculuk ve bitki ıslahı, makine ve aksamları, tekstil ve hammaddeleri, demir ve demir dışı metaller ve ilaç sektörlerinin ön plana çıkmış olduğunu görmekte idik. Bu sektörlerin arkasından ulusal patent başvuruları en çok olan ilk 50 firma içine 2’şer firma ile girmiş olan sektörler olarak beyaz eşya sektörü ve yazılım, bilişim ve bilişim teknolojileri sektörleri yer almakta idi.

2022 yılı ulusal patent sayıları verilerine göre öne çıkan sektörler ise; otomotiv, savunma ve havacılık, yazılım ve bilişim sektörleri idi. 2022 yılında bu sektörlerin arkasından ulusal patent başvuruları en çok olan ilk ilk 50 içine 2’şer firma ile girmiş olan sektörler arasında ise makine ve aksamları, tekstil ve hammaddeleri, demir ve demir dışı Metaller, beyaz eşya, yazılım, bilişim ve bilişim teknolojileri ile iklimlendirme sanayii sektörleri bulunmakta idi.

Ar-Ge harcaması sıralı sektöre göre ilk 50 firma sayısı ile Türk Patent ve Marka Kurumu’ndan alınan patentlere göre ilk 50 sıralamasında yer alan sektöre göre firma sayısı 2022 yılı için Tablo 2’de, 2023 yılı için Tablo 3’de ve 2024 yılı için Tablo 4’de ve 2025 yılı için Tablo 5’de verilmiştir.

2022, 2023 ve 2024 yıllarında ARGE Harcamaları İlk 50 içindeki firma sayısı en çok olan sektörler, otomotiv endüstrisi, savunma ve havacılık sanayii ile yazılım, bilişim ve bilişim teknolojileri sektörleri olarak ilk üç sırayı korumuş iken ve 2025 yılında yazılım, bilişim ve bilişim teknolojileri sektörü ilk sıraya yükselmiştir.

2022 yılında alınan ulusal patent sıralamasında sektörlerin ilk 50 firma içindeki firma sayılarına baktığımızda ilk üç sırayı otomotiv endüstrisi, savunma ve havacılık sanayii ile makine ve aksamları sektörleri alırken; 2023 yılında ilk üç sırayı otomotiv endüstrisi, savunma ve havacılık sanayii ile tohumculuk ve bitki ıslahı sektörünün aldığını görmekte idik. 2024 yılında ise bu sıralama; Otomotiv Endüstrisi, Savunma ve Havacılık Sanayii ile Yazılım, Bilişim ve Bilişim Teknolojileri sektörleri şeklinde oluşmuş tohumculuk ve bitki ıslahı sektörünün liste dışına çıktığını görmüştük. 2025 yılında ise bu sıralama Otomotiv Endüstrisi, Makine ve aksamları şeklinde ilk 3 sıra ortaya çıkmıştır.

Savunma ve havacılık sanayiindeki buluşların çoğu zaman gizli patent olma durumları söz konusu olduğundan bu sektördeki firmaların patent başvurusu yapmaktan çekinmekte oldukları gerçeğini bir kez daha vurgulamak gerekir. Bu gerçeğe rağmen son 4 yıldır savunma ve havacılık sanayiindeki firmaların ulusal patent sayıları hep ilk 3 sırada yer almaktadır.

Benzer şekilde yazılım, bilişim ve bilişim teknolojileri sektöründe yapılan buluşların patent ile korunmasında öncelikle teknik karakter taşıması şartının bu sektörlerde patent sayısını olumsuz etkilediği de bilinmektedir. Bu olumsuz etkiye rağmen 2022 yılında yazılım sektöründe 4 firma ARGE harcamalarında ilk 50’ye girmiş ve ulusal patent sayısında ilk 50 içinde 2 yazılım firması yer almıştır. Bu durum 2023 yılında da değişmemiş, 2023 yılında yazılım sektöründe 5 firma ARGE harcamalarında ilk 50’ye girmiş ve ulusal patent sayısında ilk 50 içinde 2 yazılım firması yer almıştır. 2024 yılında yazılım sektöründe 8 firma ARGE harcamalarında ilk 50’ye girmiş ve ulusal patent sayısında ilk 50 içinde 3 yazılım firması yer almıştır. 2025 yılında ise yazılım sektöründeki ARGE harcamalarında ilk 50’ye girmiş firma sayısı 10 olarak mlistenin başına yerleşmiş, ancak yukarıda belirttiğim nedenden ötürü yazılım firm alarından sadece 3’ü ulusal patent sayısında ilk 50 içinde yer alabilmiştir.

Burada dikkat çeken sektör, patent hakları yerine bitki ıslahçı hakları ile koruma elde eden tohumculuk ve bitki ıslahı sektörünün 2024 yılında hem Ar-Ge harcamalarında hem ıslahçı hakları sayılarında ilk 50’ye girememiş iken 2025 yılında 4. Sırada yer almış olmasıdır. Burada bitki ıslahçı hakları kapsamında herhangi bir bitki için koruma elde etme sürecinin çok uzun olduğunu da dikkate almak gerekir.

2022, 2023, 2024 ve 2025 yıllarında ulusal patent sayılarında ilk 50 içinde yer alan firmaların sektörel toplam patent sayıları Tablo 6’da verilmiştir.

Tablo 6, 2024 yılında ulusal patent sayılarının sektörel toplamlarının 2023 yılına göre artışa geçtiğini göstermekte idi. Bunun nedeni olarak, Türk Patent ve Marka Kurumu’nun son yıllarda araştırma ve inceleme raporlarını hazırlama sürecinin hızlanmış olmasını söyleyebiliyorduk. Ancak 2025 yılında toplam sayı 2024’e göre %10 oranında düşmüştür.

Kaynak : Ar-Ge 500 Araştırması