2025 yılı, 2024 yılına kıyasla otomotiv sektöründe Ar-Ge yatırımlarının genel olarak güçlendiği bir dönem olmuştur. Firmaların büyük bölümünde Ar-Ge harcamalarının artması, sektörün teknolojik dönüşüm, yeni ürün geliştirme, üretim teknolojileri ve rekabetçilik açısından Ar-Ge’ye verdiği önemin arttığını göstermektedir.

Ülkemizin otomotiv ana ve yardımcı sanayilerinin 2024 ve 2025 yıllarını kapsayan Ar-Ge verilerine baktığımda ilk bakışta anlamlı bir değişim göze çarpmıyor. Ar-Ge personeli sayısı birkaç yüz kişi artarken toplam Ar-Ge harcamaları yaklaşık yüzde 24 oranında yükselmiş durumda.

Bu artışı ülkemizdeki enflasyon ve Türk lirasının dolar ve euro karşısındaki değer kaybı ile birlikte değerlendirdiğimizde ilginç bir tablo ortaya çıkıyor. İthal girdilerin TL bazındaki maliyet artışının genel enflasyonun altında kaldığı düşünülebilir. Buna karşılık yerli girdiler ve personel maliyetlerindeki artış ithal girdilerle birlikte değerlendirildiğinde, toplam Ar-Ge harcamalarındaki artışın enflasyonun gerisinde kaldığı ve reel olarak bir miktar gerileme yaşandığı sonucuna ulaşmak mümkün.

OTOMOTİVDE 2024 VE 2025’İN PERFORMANSI

2024 ve 2025 verileri karşılaştırıldığında, otomotiv sektöründe Ar-Ge faaliyetlerinin 2025 yılında genel olarak ivme kazandığı görülmektedir. Firmaların Ar-Ge harcamaları incelendiğinde, Ford Otomotiv, Mercedes-Benz Türk, MAN Türkiye, Otokar, OyakRenault, Bosch ve Tırsan gibi şirketlerde harcama tutarlarının yükseldiği dikkat çekiyor.

Özellikle Ford Otomotiv Sanayi A.Ş., 2024 yılında yaklaşık 6,17 milyar TL olan Ar-Ge harcamasını, 2025 yılında 8,30 milyar TL’ye yükseltmiş. Bu, yaklaşık yüzde 34,5’lik bir artışa karşılık geliyor. Ford’un 2025 yılında 5 Ar-Ge projesi, 577 Ar-Ge personeli ve 112 kadın Ar-Ge çalışanı bildirmesi, yüksek Ar-Ge harcamasının insan kaynağı ile de desteklendiğini gösteriyor.

Mercedes-Benz Türk A.Ş. açısından da önemli bir büyüme söz konusu. Ar-Ge harcaması 2,39 milyar TL’den 3,18 milyar TL’ye çıkarak yaklaşık yüzde 33’lük bir artış göstermiş. Bu durum, Ar-Ge yatırımlarının mali boyutunun önemli ölçüde genişlediğine işaret ediyor.

MAN Türkiye A.Ş.’de ise daha belirgin bir insan kaynağı büyümesi görülmektedir. Ar-Ge proje sayısı 17’den 14’e gerilerken, toplam Ar-Ge personeli 594’ten 835’e, kadın Ar-Ge personeli ise 135’ten 195’e yükselmiş. Ar-Ge harcaması da 2,19 milyar TL’den 3,09 milyar TL’ye çıkarak yaklaşık yüzde 41’lik artış göstermiş. Dolayısıyla MAN’da proje sayısında düşüş olmasına rağmen mevcut Ar-Ge faaliyetlerinin ölçeğinin ve insan kaynağının ciddi biçimde büyüdüğü söylenebilir.

Tofaş Türk Otomobil Fabrikası A.Ş.’de 2025 yılı Ar-Ge harcaması 1,90 milyar TL seviyesinde gözüküyor. 2024 yılında ise yaklaşık 2,08 milyar TL harcama yaptığını açıklamıştı. Buna göre Tofaş’ın Ar-Ge harcamasında yaklaşık yüzde 8,5’lik bir gerileme söz konusudur.

2024 yılına oranla Otokar Otomotiv ve Savunma Sanayi A.Ş. 2025 yılında dikkat çekici bir büyüme göstermiş. Ar-Ge harcaması 1,16 milyar TL’den 1,66 milyar TL’ye yükselerek yaklaşık yüzde 41 oranında artırmış. 2025 yılında 38 Ar-Ge projesi ve 620 Ar-Ge personeli bildirilmesi, şirketin Ar-Ge kapasitesinin önemli ölçüde genişlediğini gösteriyor.

Oyak-Renault’ta Ar-Ge harcaması 860,9 milyon TL’den 1,34 milyar TL’ye çıkarak yaklaşık yüzde 55,5 oranında artmıştır. Toplam Ar-Ge personeli ise 386’dan 398’e, kadın Ar-Ge personeli 114’ten 140’a yükselmiş. Özellikle kadın Ar-Ge personelindeki yaklaşık yüzde 22,8’lik artış, bu konuda olumlu bir gelişme olarak değerlendirilebilir. Ayrıca patent sayısı 2024’te 9 iken 2025’te 10 olmuş. Anadolu Isuzu’da ise Ar-Ge harcaması 866,3 milyon TL’den 987,1 milyon TL’ye, toplam personel 336’dan 339’a yükselmiştir. Buna karşın kadın Ar-Ge personeli 55’ten 52’ye gerilemiştir. Ancak 3 patente imza atarak bu alanda da varlığını gözler önüne sermiş. Bu durum, Ar-Ge yatırımlarının ve fikri çıktının arttığını, ancak kadın istihdamında küçük bir gerileme yaşandığını gösteriyor.

Türk Traktör’ün Ar-Ge harcaması 972,1 milyon TL’den 945,4 milyon TL’ye düşerek yaklaşık yüzde 2,7 oranında gerilemiştir. Bununla birlikte Ar-Ge proje sayısı 42’den 33’e, toplam Ar-Ge personeli ise 208’den 167’ye düşmüştür. Kadın Ar-Ge personeli de 40’tan 37’ye gerilemiştir. Dolayısıyla Türk Traktör, incelenen şirketler arasında 2025 yılında Ar-Ge ölçeğinde daralma görülen önemli örneklerden biridir. Tırsan Treyler’de ise tersine bir gelişme söz konusudur. Ar-Ge harcaması 474,9 milyon TL’den 619,2 milyon TL’ye yükselmiş, yani yaklaşık yüzde 30,4’lük artış gerçekleşmiştir. Toplam Ar-Ge personeli 194’ten 228’e, kadın Ar-Ge personeli ise 32’den 37’ye yükselmiştir. Ayrıca patent sayısının 63’ten 98’e çıkması, Tırsan’ın Ar-Ge faaliyetlerinin fikri mülkiyet çıktısına güçlü biçimde yansıdığını göstermektedir.

PATENT VE TASARIM AÇISINDAN MAN TÜRKİYE YÜKSELİŞTE

Fikri mülkiyet çıktıları açısından da firmalar arasında farklılaşma bulunmaktadır. Tırsan’ın patent sayısının 63’ten 98’e yükselmesi en dikkat çekici gelişmedir. Oyak-Renault’da patent sayısı 9’dan 10’a, Anadolu Isuzu’da ise 0’dan 3’e yükselmiştir. Buna karşılık MAN Türkiye’de patent sayısı 9’dan 32’ye çıkarak çok güçlü bir artış göstermiştir. Bu durum, özellikle MAN’ın 2025 yılında artan Ar-Ge personelini fikri mülkiyet çıktısına dönüştürme kapasitesinin güçlendiğine işaret etmektedir.

Ancak benim için asıl soru, Ar-Ge harcamalarının iki yılda yüzde kaç arttığı değil. Çünkü Ar-Ge, en genel anlamıyla şirketlerin yarınını yaratma faaliyetidir. Dolayısıyla önümüzdeki beş yılda parlak bir yerli otomotiv performansı bekliyorsak, Ar-Ge’nin yalnızca nicel göstergelerinde değil, ürettiği nitelikli çıktılarda da belirgin bir gelişme görmemiz gerekir. Umarım bugün üzerinde çalışılan ve gelecekte çalışılacak projelerin çıktıları, yalnızca şirketlerimize değil, dünya otomotiv endüstrisine de anlamlı katkılar yapar.

Bu nedenle iki yıllık rakamlar üzerinde daha fazla durmak yerine, ülkemiz sanayisinin genelinde, özelinde ise otomotiv ana ve yardımcı sanayilerinde geleceğe yönelik bir vizyon oluşturulmasına katkı sağlayabilecek bazı gözlemlerimi paylaşmayı daha yararlı buluyorum. Yaklaşık 40 yıllık Ar-Ge deneyimim ve son 15-16 yılda Ar-Ge merkezlerine verdiğim danışmanlık hizmetleri sırasında edindiğim gözlemler, bu konuda bana bazı güçlü çıkarımlar yapma imkânı verdi.

GEÇMİŞ, BUGÜN VE YARIN AYNI DENKLEMDE DÜŞÜNÜLMELİ

Geleceğe ilişkin kestirimlerde bulunabilmek için geçmişi, bugünü ve yarını bir bütün olarak ele almak; değişimin yönünü, hızını ve beslendiği kaynakları düşünsel sürecin içine doğru biçimde yerleştirmek kritik önemdedir. Bunlar Ar-Ge prosesinin girdileridir. Ancak çıktıları belirleyen en önemli parametrelerin başında, yönetim ve icra kurulu üyeleri ile üst yönetim koltuklarında oturan insanların kişisel özellikleri gelir. Çünkü bu insanların değerleri, bakış açıları, risk alma biçimleri ve gelecek tasavvurları şirket kültürünün esasını oluşturur. Şirketlerin vizyonları da çoğu zaman sayı olarak az olan bu insanların vizyonudur.

AR-GE’NİN ÜÇ FARKLI YÜZÜ

 Ar-Ge faaliyetlerini genel olarak üç temel çıktı türü altında değerlendirmek mümkün. Birincisi yeni bilgi üretmek, ikincisi yeni teknoloji geliştirmek, üçüncüsü ise yeni ürün geliştirmek. Bunların çeşitli kombinasyonlarından hibrit çıktılar da ortaya çıkabilir.

1.Yeni bilgi üretmek

Yeni bilgi üretmek, uzun zaman dilimlerinde gerçekleştirilebilen, pahalı ve yüksek riskli bir Ar-Ge türüdür.

CERN bunun en iyi örneklerinden biridir. Bu ölçekteki araştırmaları çoğunlukla devletlerin veya devletlerin oluşturduğu konsorsiyumların gerçekleştirdiğini görüyoruz. Bunun yanında büyük küresel şirketlerin de son 50 yılda temel araştırma alanında giderek daha fazla yatırım yaptığını biliyoruz. Yeni bilgi üretmek, yalnızca bir şirketin rekabet gücünü değil, ülkelerin uzun vadeli güvenlik ve refahını sıçratabilecek bir Ar-Ge alanıdır.

 Bu nedenle kamu ile otomotiv şirketlerinin ortaklığıyla kurulabilecek, temel araştırmaya odaklanan girişimler veya konsorsiyumlar stratejik bir değer yaratabilir.

2.Yeni teknoloji geliştirmek

İkinci tür, bilinen bilgilerden hareketle daha önce mevcut olmayan yeni ürün veya üretim teknolojileri geliştirmektir. 20. yüzyılın sonlarına doğru yeni bilgi üretimindeki büyük atılımların yanında, yeni teknolojilerin geliştirilmesinin ekonomik etkisi giderek daha görünür hale geldi. Bilgisayar, iletişim ve bugün yapay zekâ alanlarında yaşanan dönüşüm, bunun en çarpıcı örnekleridir. Otomotiv de bu dönüşümden bağımsız kalmadı. Hibrit ve bataryalı araçlar, onlarca yıl öncesinden başlayan araştırma ve teknoloji geliştirme çalışmalarının sonucunda bugün pazar dengelerini değiştirecek ölçüde yaygınlaşıyor.

Benim sektörel açıdan özellikle dikkat çekici bulduğum örneklerden biri, Tesla öncülüğünde geliştirilen büyük ölçekli alüminyum döküm teknolojileridir. Buradaki başarı yalnızca yeni bir parçanın üretilmesinden ibaret değildir. Üretim mimarisinin yeniden düşünülmesi söz konusudur. Parça sayısını, montaj süreçlerini, yatırım ihtiyacını ve üretim ekonomisini değiştirebilen bir teknoloji geliştirilmiştir. İşte teknoloji geliştiren Ar-Ge’nin farkı burada ortaya çıkar. Mevcut teknolojiyi kullanarak daha iyi bir ürün yapmak başka bir şeydir; ürünün nasıl üretildiğini değiştirecek bir teknoloji geliştirmek bambaşka bir şeydir.

Türkiye açısından baktığımda ise temel araştırma ve özellikle özgün teknoloji geliştirmeyi hedefleyen projelerin sayısının olması gereken düzeyde olmadığı kanaatindeyim. Oysa günümüz dünyasında bir otomotiv ana veya yardımcı sanayisinin ayakta kalabilmesi ve rekabet gücünü artırabilmesi, giderek daha fazla kendi teknolojisini geliştirebilmesine bağlı hale geliyor.

“ÜRETİM ÜSSÜ TÜRKIYE” YAKLAŞIMI ARTIK YETERLİ DEĞİL

Şirketlerimizin kültürünü ve vizyonunu belirleyen insanların uzun yıllardır savunduğu “üretim üssü Türkiye” yaklaşımı, bana göre yeni dönemde tek başına yeterli değildir. Dışarıdan alınan bilgi ve teknolojiyi kullanarak rekabetçi bir üretim gerçekleştirmek uzun yıllar Türkiye’nin sanayileşme modelinin önemli bir parçası oldu. Ancak yalnızca bilgide ve teknolojide değil; ham madde, ara madde ve enerjide de önemli ölçüde dışa bağımlıyız.

Ücretleri düşük tutarak rekabetçi olma modeli ise pandemi sonrasında pek çok sektör için ciddi biçimde zayıfladı.

Orta vadede malzeme ve enerjideki dışa bağımlılığın devam edeceği de açık. Döviz kurundan medet ummak ise bana göre artık sürdürülebilir bir sanayi stratejisi olmaktan çıkmıştır.

Yeni dönemde iki seçenek var:

Ya teknoloji üreten, bilgi üreten ve yüksek katma değer yaratan bir sanayi modeline geçeceğiz ya da giderek daha fazla konuşulan “sanayisizleşme” sürecinin başka bir yöne taşıdığı bir ülke olacağız.

“BUNU YAPACAK İNSAN KAYNAĞIMIZ VAR MI?”

Bu konuyu tartışmaya açtığımda karşılaştığım ilk itiraz çoğu zaman şu oluyor:

“Bunu yapacak insan kaynağımız var mı?” Ben bu soruya artık farklı bakıyorum. Günümüz dünyasında bilgi ve teknoloji üretme potansiyeline sahip yüksek nitelikli iş gücü, geçmişteki kadar coğrafyaya bağlı değil. Küresel ölçekte hareketli bir insan sermayesi oluşmuş durumda. Gelişmiş ülkeler bu insanları çekebilmek için vergisel avantajlardan bürokratik kolaylıklara, araştırma desteklerinden çeşitli finansal teşviklere kadar pek çok araç kullanıyor. Türkiye de ulusal bir politika ve irade oluşturabilirse bu küresel insan sermayesinin cazibe merkezlerinden biri olabilir.

Üstelik bunun yalnızca dışarıdan insan getirmek anlamına gelmesi de gerekmiyor. Doğru bir ekosistem oluşturulabilirse bugün dünyanın farklı ülkelerinde çalışan yüksek nitelikli insanlarımızın bir bölümünün geri dönmesi, zaman içinde kendi insan kaynağımızın yetişmesi ve 20 yıl içinde güçlü bir beşeri sermaye merkezi oluşturulması mümkün olabilir.

Fakat bunun için yalnızca maaş yeterli değildir. İnsanların özgürce araştırma yapabildiği, başarısız olma hakkının bulunduğu, uzun soluklu projelerin desteklendiği, teknik insanların yönetime erişebildiği ve ortaya çıkan fikrin gerçekten değer gördüğü bir kültür gerekir.

Yani insan kaynağı sorunu aslında aynı zamanda ekosistem ve şirket kültürü sorunudur.

“Yeni Bir Yenilik Fırsatı Mı Kaldı?”

İkinci itiraz ise genellikle şöyle geliyor: “Sanki dünyada yenilik yapacak fırsat mı kaldı?”

Bunun tam tersini düşünüyorum. Teknolojik ilerleme ve rekabet hiçbir zaman bitmeyecek. Dolayısıyla yeni fırsatlar da hiçbir zaman bitmeyecek. Bugün elektrikli araçların yaygınlaşmasıyla birlikte yeni ve büyük bir problem ortaya çıktı:

Menzil ve ağırlık

Bu büyüyen problem aynı zamanda büyüyen bir fırsat anlamına geliyor. Enerjinin daha yoğun, daha küçük hacimde, daha hafif ve daha düşük maliyetle depolanması için dünyanın farklı yerlerinde çok sayıda araştırma yürütülüyor. Bu yarışa en arkadan başlamak, eğer üstün bir fikrimiz yoksa, yanlış bir başlangıç olabilir.

Oysa enerjiyi daha yoğun daha küçük hacimde ve çok daha hafif ve ucuz depolayan çok sayıda yol var. Bu alanlardan birinde veya birkaçında gerçekten yeni bir teknoloji geliştirebilirsek, bunun ülkemiz için etkisi yalnızca otomotiv sektörünün performansını değiştirmekle sınırlı kalmaz. Ülkenin kaderini değiştirebilir. ArGe’nin gerçek etkisi tam olarak budur.

3.Yeni ürün geliştirmek

 Ar-Ge’nin üçüncü ve en yaygın çıktı türü yeni ürün geliştirmektir. Bu faaliyet diğer iki türe göre daha kısa sürelidir, daha düşük bütçelerle gerçekleştirilebilir ve büyük ölçüde standartlaştırılmış süreçler içerisinde yürütülebilir. Türkiye’de ve otomotiv sanayimizde Ar-Ge merkezlerinin önemli bölümü ağırlıklı olarak bu tür çıktılar üretmektedir. Başka bir ifadeyle, birçok Ar-Ge merkezimiz gerçekte ürün geliştirme merkezi gibi çalışmaktadır.

Araştırma faaliyeti ise çoğu zaman sembolik düzeyde ve dokümantasyon ihtiyacını karşılayacak ölçüde yürütülmektedir.

Gerçekte yapılan iş büyük ölçüde mühendisliktir. Kapalı ofislerde sınırlı sayıda insan, kendi bilgi ve algılarını yansıtan varsayımları destekleyecek birkaç veri bulur. Sonrasında tasarım, mühendislik hesapları, CAE analizleri, teknik resimler ve parça listeleri hazırlanır. Kalıp, aparat, lojistik ve seri üretim hazırlıkları tamamlanır ve plan doğrultusunda fabrika üretime geçer. Bu sistem uzun yıllar çalıştı. Ancak son on yılda aynı sistemin etkisini giderek kaybettiğini düşünüyorum.

TÜKETİCİ DEĞİŞTİ, AR-GE SİSTEMİ AYNI KALDI

Geçmişte ürünün başarısında güçlü tasarımcıların ve geleneksel medya kanallarının etkisi çok daha büyüktü. Küresel etkileşim ağırlıklı olarak televizyon, gazete, dergi ve sinema üzerinden gerçekleşiyordu. İnsanların birbirleriyle etkileşimlerinin hem miktarı hem de hızı sınırlıydı.

İnternet ve kişisel bilgisayarlarla birlikte bu durum değişmeye başladı. Akıllı telefonların yaygınlaşmasıyla birlikte ise değişim bambaşka bir boyuta ulaştı. Bugün tüketicinin dikkati, algısı, karar verme biçimi ve ürünlerle kurduğu ilişki geçmişten çok farklı YouTuber’lar, influencer’lar ve sosyal medya fenomenleri artık geleneksel medya yıldızlarının üstlendiği bazı rolleri taşıyor. Bir ürün veya deneyim hakkında çekilen kısa bir video, geleneksel medya kampanyalarının aylarca ulaşamayacağı büyüklükte bir kitleye birkaç saat içerisinde ulaşabiliyor.

Bunun tüketici davranışına etkisini küçümsemek mümkün değil. Örneğin 2023 yılına kadar büyük bir Alman otomotiv grubunun dünya otomotiv liderliğine çıkıp çıkmayacağı tartışılırken, yalnızca iki yıl içinde aynı grubun geleceğinin sorgulandığı videoları izleyebiliyoruz.

Daha önce otomobil üretmemiş Çinli bir elektronik şirketinin ilk otomobiliyle yaptığı gösteri niteliğindeki bir süspansiyon videosu bir anda viral olabiliyor ve henüz geleneksel satış altyapısı oluşmadan büyük bir ön sipariş ilgisi yaratabiliyor. Burada tartışılması gereken yalnızca videonun kendisi değil. Tüketicinin algısının ne kadar hızlı değişebildiğidir.

YENİ DÖNEMDE ARAŞTIRMA YENİDEN MERKEZE GELMELİ

Modernizm döneminin şirket yönetim anlayışı; neden-sonuç ilişkilerine, kurallara, sürekliliğe ve öngörülebilirliğe daha fazla güveniyordu. Bugünün dünyasında ise tüketici davranışları çok daha hızlı, parçalı ve değişken. Bu nedenle geçmişte başarılı olmuş ürün geliştirme yöntemlerinin aynı başarıyı bugün de göstereceğini varsaymak ciddi bir risk oluşturuyor. Klimatik ve izole ofislerde karar veren yöneticilerle, kapısında turnikeler bulunan ve dış dünyadan giderek uzaklaşan Ar-Ge merkezlerindeki mühendislerin, pazarın yeni dinamiklerini masa başında tahmin etmeleri giderek zorlaşıyor.

Bence yeni dönemin temel ihtiyacı burada ortaya çıkıyor: Araştırma fazının ürün geliştirme sürecinin merkezine yeniden yerleştirilmesi. Daha fazla anket, daha fazla kullanıcı gözlemi, daha fazla odak grup, daha fazla sosyal medya analizi ve gerçek tüketici davranışının daha sistematik biçimde izlenmesi gerekiyor.

Fenomenler ve YouTuber’lar da bu ekosistemin veri kaynaklarından biri olabilir. Ancak amaç onların söylediğini sorgulamadan uygulamak değil; toplumun değişen algısını, beklentisini ve davranışını anlamak için onları da araştırma evreninin içine dahil etmektir.

Trendlerin net ve istikrarlı aktığı dönemlerde masa başında tahmin yapmak nispeten kolaydı. Bugün ise türbülans var. Bu nedenle ürün geliştirmeden önce insanı ve değişen insanı anlamak, hiç olmadığı kadar önemli hale geldi.

AR-GE MERKEZLERİNİN YAPISAL REFORM ZAMANI

Yaklaşık 40 yıllık Ar-Ge hayatım ve son 15-16 yılda farklı Ar-Ge merkezlerinde yaptığım çalışmalar sırasında karşılaştığım kemikleşmiş sorunların önemli bir bölümünün tek tek mühendislerin yetkinliğinden değil, sistemin kendisinden kaynaklandığını gözlemledim.

Bu nedenle Ar-Ge merkezlerimizin öncelikle yapısal bir reforma ihtiyacı olduğunu düşünüyorum. Türkiye’nin ihtiyacı yalnızca daha fazla Ar-Ge harcaması yapmak veya Ar-Ge personelinin sayısını artırmak değildir. Asıl ihtiyacımız, farklı nitelikte çıktılar üretebilen bir Ar-Ge ekosistemi kurmaktır.

Yeni bilgi üreten araştırmaların; yeni teknoloji geliştiren uzun soluklu projelerin; ve yeni ürün geliştiren mühendislik faaliyetlerinin aynı başlık altında birbirine karıştırılmadan fakat birbirlerini besleyecek şekilde tasarlanması gerekiyor. Bir ülkenin geleceğini yalnızca bugünün ürünlerini biraz daha iyi yaparak kurmak mümkün değil. Ürün geliştirmek bugünü büyütür. Teknoloji geliştirmek yarının rekabet gücünü yaratır. Yeni bilgi üretmek ise bir ülkenin gelecek nesillerine seçenekler yaratır. Bugün otomotiv sanayimizin önünde duran temel soru bence “ArGe’ye ne kadar para harcıyoruz?” değildir.

Asıl soru şudur: Bu parayla yarının dünyasında başkalarının geliştirdiği teknolojileri daha iyi kullanan şirketler mi olmaya çalışacağız, yoksa başkalarının kullanacağı yeni teknolojileri geliştiren şirketler mi?

Cevabımız, Türkiye otomotiv sanayisinin önümüzdeki 20-30 yıldaki yerini belirleyecek. Ar-Ge’nin gerçek başarısı da harcamanın büyüklüğünde değil, ülkenin ve şirketin geleceğinde yarattığı değişimde ölçülmeli. Umarım bugün Ar-Ge merkezlerimizde çalışan insanların emeği, yalnızca yeni parça listeleri, teknik resimler ve CAE raporları üretmekle kalmaz. Umarım içlerinden bazıları, dünya otomotiv endüstrisinin yönünü değiştirecek fikirleri, teknolojileri ve ürünleri ortaya çıkarır. Çünkü Türkiye’nin gerçekten ihtiyacı olan şey, daha fazla Ar-Ge yapmak değil; daha fazla geleceği araştırmaktır.

AR-GE’YE DE YALIN ÜRETİM GEREKİR

Ar-Ge merkezlerinin yapısal dönüşümünde üzerinde özellikle durulması gereken bir başka konu da yalın üretim felsefesinin yeni ürün geliştirme süreçlerine uyarlanmasıdır. Danışmanlık yaptığım dönemlerde bu yaklaşımı Ar-Ge süreçlerine uygulamaya çalıştım ve zaman içinde bunun yalnızca bir benzetme olmadığını, üretim ile Ar-Ge arasında çok güçlü bir yapısal benzerlik bulunduğunu gördüm. Fabrikada fiziksel bir ürün üretilirken hammadde, enerji ve emek kullanılarak bir çıktı elde ediliyorsa; Ar-Ge’de de bilgi, deneyim, veri, zaman ve insan emeği kullanılarak yeni bir bilgi veya ürün ortaya çıkarılır. Her iki süreçte de girdiler çıktıya dönüşür ve bu dönüşüm sırasında değer yaratmayan faaliyetler ortaya çıkabilir.

Dolayısıyla Ar-Ge’de de Kaizen yapılabilir, Value Stream Mapping (VSM) ile bilginin ve kararların süreç içerisindeki akışı görülebilir, Gemba yaklaşımıyla mühendisler kendi ofislerinden çıkıp gerçek müşterinin, gerçek ürünün ve gerçek problemin bulunduğu yere gidebilirler. Müşterinin sorununu müşteriden ve kullanım ortamında öğrenmek, masa başında varsayım üretmekten çok daha değerlidir. Ar-Ge sürecindeki gereksiz toplantılar, tekrar tekrar yapılan onaylar, ihtiyaç duyulmayan raporlamalar, beklemeler, gereksiz tasarım iterasyonları, kullanılmayan analizler ve karar verememe nedeniyle oluşan zaman kayıpları da birer Muda olarak ele alınabilir. Bunların sistematik biçimde ortadan kaldırılması yalnızca Ar-Ge süresini kısaltmaz; aynı zamanda üretilen bilginin ve geliştirilen ürünün kalitesini yükseltirken toplam maliyeti de düşürür.

Kısacası fabrikada fiziksel ürünün akışını iyileştiren yalın düşüncenin Ar-Ge’de karşılığı, bilginin, kararın ve öğrenmenin akışını iyileştirmektir. Bana göre geleceğin Ar-Ge merkezlerinden biri de tam olarak bunu başarabilen merkez olacaktır: Faucault tipi Ar-Ge Merkezinden Gemba’ya doğru!

Kaynak AR-GE 500 Araştırması