Çevre duyarlılığı, işletmelerin çevre ile etkileşimleri, çevre konularında yapılacak iyileştirmelerin verimlilik ve karlılığa olan etkileri gibi konular “Döngüsel Ekonomi ve İş Modeli” kavramının gelişmesini sağlamıştır.

Üretim için hammadde kullanımından atık oluşumuna kadar olan süreçte sürekliliği ve çevrenin korunmasını odak noktasına alan bir ekonomi ve iş modelidir. Geleneksel veya lineer olarak bilinen ekonomi modeli ile kıyaslandığında “Al-Yap-At” yerine “Azalt-Yeniden Kullan-Geri Dönüştür” prensiplerini benimsemektedir. Bu tür geliştirilen iş modelleri şirketlerdeki yeni yatırımları gerektirebilecek ve iş akışlarını değiştirecektir. Bu modellerin başarısını görebilmek ve yaygınlaşmasını sağlamak için etkilerini takip etmek ve ölçmek, üretim ve finansal sonuçlara etkilerini izlemek gerekecektir.

İşletmeler ve muhasebe departmanları geleneksel olarak sadece ekonomik sonuçlara odaklanmaktadır. İşletme faaliyetlerinin çevresel ve sosyal etkilerinin belirlenmesi, işletmelerin çevresel ve sosyal performansları ile ekonomik performansı arasındaki dengenin/entegrasyonun sağlanmasına yönelik talepler geleneksel yöntemlerle sağlanamamaktadır. Sürdürülebilirlikle ilgili olarak, yapısal eksikliklerin ve sınırlılıkların (ekonomik faaliyetlere odaklanma, sadece parasal ve nicel ölçümler) ortadan kaldırılması gerekmektedir. Sürdürülebilirlik uygulamalarında bir organizasyonun sosyal, çevresel ve ekonomik konulardaki bilgi paylaşımının sistematik olarak geliştirilmesi, izlenmesi ve analiz edilmesi için yüksek kaliteli bilgi yaratmayı amaçlayan yeni bir bilgi yönetimi ve muhasebe yöntem ve sistemleri uygulamaya geçirilmek zorundadır. Parasal birimlerle birlikte fiziksel birimlerle de takip, izleme, kayıt ve raporlama yapılması gerekli olmaktadır.

Döngüsel ekonomi ve iş modellerinin başarısını görebilmek ve yaygınlaşmasını sağlamak için etkilerini takip etmek ve ölçmek, üretim ve finansal sonuçlara etkilerini izlemek gerekecektir. Günümüzde ERP sistemlerinin yapısı, üretim sonucu olarak sera gazı emisyonları (karbon salınımı), oluşturulan atık miktarları, su tüketimi, enerji tüketimi vb. sürdürülebilirlik yönetimine dair bilgilerin edinilebilmesine imkân vermektedir. Yapay zekâ tabanlı teknolojiler, Robotik Süreç Otomasyonu (RPA) ve akıllı otomasyon araçları süreçleri sadeleştirerek veri temini konusunda insan hatasını da azaltarak detaylı ve doğru veri temini sağlamaktadır.

Diğer taraftan, bu dönüşüm operasyonel verimliliği artırırken daha tutarlı ve ölçeklenebilir iş süreçlerinin oluşmasına olanak tanımaktadır. Üretim sahalarında, makine öğrenmesi algoritmaları verilerdeki kalıpları analiz ederek verimsizlikleri tespit edip iyileştirme önerileri sunmaktadır. Döngüsel ekonomi kavramı içinde de bahsedebileceğimiz ilave katkılar oluşmaktadır.

Yapay zekâ organizasyonel bu yapıları daha da dönüştürmeye devam edecek; otomasyon, iş birliği, kişiselleştirme ve etik uygulamaları yönlendirecektir. Bu eğilimleri proaktif olarak benimseyen kuruluşlar, yapay zekânın potansiyelinden daha fazla yararlanarak rekabet avantajlarını sürdürebilecektir.

Döngüsel ekonomi ve yapay zekâ birlikteliğini hedefleyen şirketler, organizasyonel yapılarını gözden geçirmek, mevcut çalışanları dönüştürerek yeni duruma uyum sağlamaları için bir eğitim programı uygulamalıdırlar ya da yeni süreçlere uyumlu personel alımı yapmalıdırlar. Bütün bu süreç donanım, personel ve yönetsel yetkinlikler olarak kurgulanmalıdır. Yeni yatırımların ölçek, teknolojik yenilik, donanım, kapasite, otomasyon özellikleri dikkate alınarak bütçeleme çalışmaları, geri dönüş hesaplamaları ve çeşitli analizleri yapılmalıdır.

Yazan: DR. H.MURAT ÇEKİCİ

Hakkında: H.Murat Çekici 1967 Bartın doğumludur.Marmara Üniversitesi İktisat mezunudur. İ.Ü İşletme Fakültesi bünyesinde “Elektrik Üretim İşletmelerinde Hasılat ve Raporlanması” isimli tezi sunarak, 2018 yılında, “doktor (PhD)” ünvanını kullanmaya hak kazanmıştır.

İş hayatına 1991 yılında Borusan Holding bünyesinde başlamıştır. Borusan Birleşik Boru Fabrikaları A.Ş. Mali İşler Müdürü iken, 2000 yılında Koray Şirketler Topluluğu’nda Mali İşler Başkanı olarak çalışmaya başlamış, 2013 yılında şirkete Genel Müdür olarak atanmış ve Kasım 2017’de firmanın ortaklık yapısının değişmesi ile birlikte mayıs 2021 dönemine kadar icra komitesinde görev almıştır.

Bu süreçte, yurdışı faaliyetlerde görev almış, yurtiçi ve yurtdışındaki işlerle ilgili birçok konuda ve her kademede görüşme, çalışma ve işbirlikleri yapmıştır. İş hayatına yeni başlayan onlarca genç insana bireysel ve iş hayatları ile ilgili abilik, liderlik, mentorluk ve koçluk yapmıştır. Günümüzde, şirketlerin icra ve yönetim kurullarında görev almakta, mali işler, yönetim, iş-süreç iyileştirme, değişim, yapay zeka gibi konularda faaliyetlerde bulunmaktadır.Üniversite ve kurumlarda eğitim vermekte, yapay zeka ile süreç yönetimi, muhasebe, yönetim raporlaması  konuları üzerinde çalışmaktadır.