Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), yayımlanan “Energy Efficiency 2025” raporunda, dünyanın 2030’a kadar enerji verimliliğini iki katına çıkarma hedefinden hızla uzaklaştığını açıkladı. 2030 hedefi için her yıl yaklaşık %4 iyileşme gerekirken, 2019’dan beri yıllık ortalama ilerleme yalnızca %1,3’te kaldı. Raporda, bu yavaşlamanın en büyük nedenlerinden biri olarak binalar sektörü gösterildi.

IEA, binalarda enerji verimliliğini artırmak için üç temel alanda acil adım atılması gerektiğini vurguluyor:

1. Daha güçlü ve zorunlu bina enerji kodları
2. Mevcut binaların yenilenmesine (retrofit) daha fazla yatırım
3. Dijital optimizasyon ve yapay zeka destekli gerçek zamanlı yönetim sistemlerinin yaygınlaştırılması

Ancak enerji verimliliği uzmanları, bu adımların tek başına yeterli olmayacağını, asıl farkı binaların günlük işletiminde yapay zeka ile gerçek zamanlı optimizasyonun yaratacağını belirtiyor.

1. Bina Kodları Yeterli Değil

2025 ortası itibarıyla dünyada yalnızca 95 konut, 97 ticari bina için zorunlu enerji kodu bulunuyor ve bunlar küresel yeni bina stokunun sadece %60’ını kapsıyor.

Litvanya merkezli yapay zeka destekli enerji optimizasyon şirketi Exergio’nun CEO’su Donatas Karčiauskas: “Bina kodları tasarım aşamasında ne kadar verimli olunacağını söylüyor, ama binanın içindeki enerji yönetim sistemlerinin nasıl çalışması gerektiğine neredeyse hiç değinmiyor. Hava durumu, doluluk oranı veya gerçek yükler saatlik olarak değişirken sistemlerin buna göre ayarlanması gerekiyor. Akıllı işletim olmadan, en yeni ve verimli malzemelerle inşa edilmiş binalarda bile vaat edilen emisyon azaltımı ile gerçek performans arasında büyük uçurum oluşmaya devam ediyor.”

2. Retrofit Yatırımları Artıyor Ama Kaybı Önlemiyor

2024’te Çin, ABD ve AB’de bina yenileme harcamaları 2019’a göre %20’nin üzerinde artarak yaklaşık 120 milyar dolaroldu. Küresel olarak 2025’te enerji verimliliği yatırımlarının 800 milyar dolara yaklaşması bekleniyor.

Ancak Karčiauskas, yenilenen binaların bile kötü işletim nedeniyle potansiyel tasarrufların %20-30’unu kaybettiğini vurguluyor: “Milyonlarca euro harcayıp yalıtım ve yeni ısı pompaları taktırıyorsunuz, ama ısıtma ve soğutma aynı anda çalışıyor ya da insanlar gittikten saatler sonra tüm katlar hâlâ klimatize ediliyorsa, bu yatırımların büyük kısmı boşa gidiyor.”

3. Dijital Optimizasyon ve Yapay Zeka En Hızlı Çözüm

IEA, ekipman değişmeden sadece dijital optimizasyonla ticari binalarda %40’a varan enerji tasarrufu sağlanabileceğini belirtiyor. AB, Fransa, Almanya, Singapur, Avustralya ve Hindistan gibi ülkeler artık yeni ticari binalarda gelişmiş otomasyon ve kontrol sistemlerini zorunlu hale getiriyor.

Exergio CEO’su Karčiauskas, raporun yapay zekanın binalardaki atık azaltmadaki potansiyelini yeterince vurgulamadığını, oysa yapay zekanın dijital optimizasyonun “beyni” olduğunu savunuyor. Şirketin geliştirdiği platform, mevcut bina yönetim sistemlerine entegre oluyor, sensörlerden, doluluk verilerinden ve tarife bilgilerinden gerçek zamanlı veri okuyarak HVAC, ısı pompaları ve diğer büyük yükleri tek bir sistem olarak optimize ediyor. Exergio’nun saha verilerine göre bu yaklaşım ortalama %29’a varan enerji atık azaltımı sağlıyor.

Exergio şu anda Polonya, Birleşik Krallık, İrlanda, Çekya, Macaristan, Umman, İsveç ve Litvanya’da projeler yürütüyor; yakın dönemde Almanya ve Fransa pazarına girmeyi planlıyor.

IEA’nın raporu, binaların hâlâ dünyanın en büyük CO₂ kaynağı olduğunu ve acil müdahale olmazsa 2030 net-sıfır hedeflerinin tehlikeye gireceğini net bir şekilde ortaya koyuyor. Uzmanlar ise mesajı özetliyor: “Kodlar ve retrofitler şart, ama asıl oyun değiştirici gerçek zamanlı yapay zeka yönetimi.”