İsrail-İran arasında şiddetlenen çatışmalar ve ABD’nin İran’ın üç nükleer tesisini vurarak savaşa dahil olmasıyla birlikte İran Meclisi Hürmüz Boğazı’nın kapatılmasına onay verdi. Karar, İran Güvenlik Konseyi’nin ve Dini Lideri Ali Hamaney’in onayına sunuldu.

Bilgi notu: Hürmüz Boğazı küresel denizaşırı LNG ticaretinin %20’sinin, petrol ticaretinin ise %30’unun yapıldığı dünyanın en kritik enerji koridoru olarak biliniyor. Irak, Katar, Kuveyt, Birleşik Arap Emirlikleri gibi ülkeler ticaretlerinin önemli bir kısmını Hürmüz üzerinden yapıyor.

Ancak: ABD Başkanı Trump’ın arabuluculuğu ile iki ülkenin ateşkes üzerinde anlaşmış olması, Hürmüz’ün kapanma ihtimalini neredeyse sıfırladı. Ancak İran’ın Hürmüz silahını kullanmış olması yine de küresel risklerin artmasına neden olan bir etmen.

“Süper İzin” yasa teklifi TBMM’de

Enerji, ulaşım ve madencilik gibi stratejik sektörlerde yatırım süreçlerini hızlandırmayı amaçlayan ve kamuoyunda “Süper İzin” olarak anılan yasa teklifi, Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne sunuldu. Teklif, orman, mera, kıyı ve sit alanları gibi koruma altındaki bölgelerde yapılacak projelere, hızlı ve merkezi onay mekanizması getirmeyi hedefliyor.

Nasıl? Tasarıya göre, “öncelikli yatırım” olarak tanımlanan projeler için gereken izin, ruhsat ve lisans işlemleri için özel süreçler yürütülebilecek. Bakanlıklar arasında koordinasyonu sağlayacak özel bir “Kurul” kurulacak ve bu yapı, tüm bürokratik süreçlerin hızla sonuçlandırılmasından sorumlu olacak. Kurulun, ihtilafları anayasa hükümlerine bağlı olarak kamu yararı ilkesi çerçevesinde, hızlı ve masrafsız bir şekilde çözebilmesi, bu sayede yatırımcı açısından öngörülebilirliğin artırılması amaçlanıyor.

Nedir? Yatırım teşvik sisteminde öncelikli yatırımlar, ülkemizde ekonomik kalkınmayı sağlayabilecek, ülkemiz için önem arz eden, katma değerli, Ar-Ge potansiyeli yüksek yatırımları teşvik etmek ve istihdamı artıracak yatırımlar olarak tanımlanıyor.

ABD-Çin görüşmeleri sonuca bağlandı

ABD ve Çin ticari heyetleri, iki ülke arasında Cenevre’de yapılan anlaşmanın sekteye uğraması üzerine Londra’da tekrardan bir araya geldi. Resmi kaynaklardan yapılan açıklamalara göre taraflar arasındaki görüşmeler olumlu geçti ve karşılıklı mutabakata varıldı.

Detaylar: ABD tarafının açıklamasına göre anlaşma kapsamında Çin’den ithal edilen ürünler ortalama %55’lik tarife üzerinden vergilendirilecek. Buna karşın Çin tarafı ABD malları için %10’luk bir tarife oranı uygulayacak. Bununla birlikte Çin, ABD’ye belirli miktarda nadir toprak elementinin öncelikli tedarikini garanti ederken, ABD Çinli öğrencilerin Amerikan üniversitelerine erişimine dönük vize kolaylıklarını sürdürecek ve eğitimde ilave kısıtlama getirmeyecek.

Ne olmuştu? ABD ve Çin yönetimleri, Cenevre’de vardığı anlaşma sonrasında 13 Mayıs tarihinde uzun yıllar sonra ilk kez ticaret konusunda ortak bir açıklamada yayımlamıştı.

Anlaşmaya göre, 14 Mayıs itibarıyla ABD’nin Çin mallarına uyguladığı gümrük vergilerini 90 gün süreyle %145’ten %30’a, Çin’in de ABD mallarına uyguladığı gümrük vergilerini %125’ten %10’a düşürdü.

Avrupa’dan Çin’e tıbbi cihaz ambargosu

Avrupa Birliği, Çinli şirketleri, kamuya ait 5 milyon Euro üstü büyüklüğündeki tıbbi cihaz ihalelerinden men etme kararı aldığını açıkladı. AB’nin bölgesel tıbbi cihaz pazarı yıllık yaklaşık 150 milyar Euro’luk büyüklüğe sahip ve bunun %70’i kamu ihaleleri üzerinden gerçekleşiyor.

Bilgi notu: AB, Çin pazarında tıbbi cihaz ihalelerinde haksız rekabet olduğunu, Çin’in yerli firmaları kayırdığını ve kamu alımlarında %87 oranında ayrımcılık görüldüğünü tespit etmesinin üzerine harekete geçti.

İhracat iklimi endeksi artıyor

İstanbul Sanayi Odası (İSO) mayıs ayında Türkiye imalat sektörü ihracat iklimi endeksinin 0,2 puan artışla 51,0 seviyesine yükseldiğini açıkladı. Endekste 50’nin üzerindeki sonuçlar ihracat koşullarının iyileşmekte olduğuna işaret ederken, 50’nin altındaki sonuçlar koşulların kötüleşmekte olduğunu gösteriyor.

Detaylar: Endeksle ilgili İSO tarafından yayımlanan açıklamada, mayıs ayında Orta Doğu’nun ihracatın en önemli sürükleyicilerinden biri olmaya devam ettiği, ABD’deki üretimin artış kaydettiği, kritik pazarlar içerisinde İtalya, İspanya ve Hollanda’da iktisadi faaliyet büyüme trendini korurken, Fransa, Almanya ve Romanya’da ise zayıflamanın görüldüğü ifade edildi.

AB Büyükelçisi’nden vize eleştirisi

AB Türkiye Delegasyonu Başkanı Thomas Hans Ossowski, Türk vatandaşlarına uygulanan Schengen vize prosedürlerine yönelik sert eleştirilerde bulunarak bu durumu “utanç verici” olarak nitelendirdi. Türkiye’nin vize serbestisine sahip olmayan tek aday ülke olduğunu söyleyen Ossowski, “Bu yüzden vize serbestisi sürecini yeniden başlatmamız gerekiyor” dedi.

Ayrıca: Ossowski ayrca Eylül ayında bu konuda teknik görüşmeleri tekrardan başlatmayı beklediklerini de ifade etti.

Orta Koridor ve Kalkınma Yolu projeleri

Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu, Kalkınma Yolu’nda projelendirmenin %95’inin tamamlandığını, sınır bölgelerinde son teknik çalışmaların sürdüğünü ve yapıma başlama imkanını yakaladıklarını söyledi.

Detaylar: Finansman konusunda birçok alternatifin konuşulduğunu da söyleyen Bakan Uraloğlu, Birleşik Arap Emirlikleri, Irak ve Katar’ın da dahil olduğu dörtlü bir mutabakatın bulunduğunu ve dört ülkenin girişimiyle ortak bir fon kurularak finansmanın bu şekilde sağlanabileceğini ifade etti.

Ayrıca: Orta Koridor’a dair bilgiler de veren Bakan Uraloğlu, Orta Koridor’un Çin’den Avrupa’ya yük taşıma sürecini 13 güne kadar düşürebileceğini ve bu sayede Çin–Avrupa arasındaki nakliyatların %30’unun demiryoluna kayabileceğini belirtti. Uraloğlu konuyla ilgili ayrıca, “2 bin 262 kilometreyi bitirdiğimizde 50 milyar dolarlık bir yatırım yapmış olacağız.Üretime etkisinin 114 milyar dolar olacağını ve yıllık da yaklaşık 144 bin kişiye istihdam imkanını sağlayacağını öngörüyoruz” açıklamasını da yaptı.

Nedir? Orta Koridor projesi, Çin’in “Bir Kuşak Bir Yol” girişimi kapsamında geliştirilen ve Avrasya bölgesindeki ticaretin daha verimli ve hızlı bir şekilde gerçekleşmesini sağlayan stratejik taşımacılık alternatifi sunuyor. Kalkınma Yolu projeleri ise Irak’ın Basra kentinden başlayarak Türkiye’nin güneyine, oradan da Avrupa’ya uzanan bir lojistik koridoru oluşturmayı hedefleyen altyapı yatırımlarından oluşuyor.

Beyaz eşya sektörünün üretim ve ihracat performansı

TÜRKBESD verilerine göre, Türkiye’de beyaz eşya sektörünün yurt içi satışları Mayıs ayına 840 bin 742 adet ile geçen yılın aynı ayına göre %14 oranında azaldı. Söz konusu ayda ihracat ise 1 milyon 792 bin 665 adetle %15 oranında düşüş gösterdi.

Öte yandan: Aynı dönemde üretim 2 milyon 620 bin 898 adede gerileyerek %23’lük bir daralma yaşadı. Toplam satış hacmi ise %14 oranında azalma ile 2 milyon 633 bin 407 adet olarak gerçekleşti.

Görüş: TÜRKBESD Başkanı Gökhan Sığın verilere ilişkin değerlendirmesinde şu ifadeleri kullandı: “2025 yılının ilk beş ayına ilişkin veriler, beyaz eşya sektöründe hem yurt içinde hem de dış pazarlarda talep daralmasının sürdüğünü ve mevcut zorlukların etkisini koruduğunu ortaya koymaktadır. Küresel ekonomik dalgalanmalar, enflasyon seyri ve talepteki genel yavaşlama sektörümüzün büyüme ivmesini sınırlayan başlıca unsurlar arasında yer almaktadır.”

Fas ve Türkiye ortak ticaret bildirisi imzaladı

Türkiye ile Fas, Ankara’da yapılan 6. Serbest Ticaret Anlaşması Ortak Komitesi toplantısında, ikili ilişkileri güçlendirmek ve son yıllarda öne çıkan ticaret dengesizliğini giderme konusunda ortak bildiri imzaladı.

Bilgi notu: Bildiride, mevcut yaklaşık 5 milyar dolar seviyesindeki ticaret hacminin karşılıklı kazanç düsturuyla artırılması, Fas’ın yatırım ortamında Türk firmalarının daha güçlü şekilde bulunmaları ve iki ülke arasındaki ticari diyaloğun kalıcı bir mekanizmaya dönüştürülmesi hedeflerine vurgu yapıldı.

Ayrıca: Türkiye 2024 yılı itibarıyla Fas’a yaklaşık 3,1 milyar dolarlık ihracat yaparken, ülkedeki Türk yatırımlarının sayısı da 1 milyar dolardan fazla. Fas, Türkiye ile olan ticaret anlaşmasını 5 yıl önce revize etmiş ve Türk tekstil/hazır giyim ürünlerine %90 oranında gümrük vergisi uygulamıştı. Buna rağmen Faslı şirketler sınırlı yerel üretim nedeniyle Türk tekstil ürünlerini ithal etmeye devam ediyor.

Nahçıvan üzerinden Avrupa’ya enerji akışı

Azerbaycan Enerji Bakan Yardımcısı Elnur Soltanov, yaklaşık 6 GW’lık yenilenebilir enerji potansiyeline sahip Nahçıvan üzerinden yılda 1 GW temiz elektriğin Türkiye’ye ve Türkiye üzerinden transit yoluyla Avrupa’ya ihraç edilebileceğini açıkladı.

Detaylar: Nahçıvan’ı Azerbaycan anakarasına bağlayacak Cebrayıl trafo merkezinin inşaatı sürüyor ve bu tesis, Zengezur ya da Aras Koridoru üzerinden Türkiye’ye geçişi sağlayacak. Nisan ayında Türkiye Elektrik Üretim AŞ (TEİAŞ) ile Azerenerji, Nahçıvan–Türkiye arasında kesintisiz elektrik iletimi için bir işletme anlaşması da imzalanmıştı.