Bölüm 9: Yapay Zekâ ile Üretimde Verimlilik ve Rekabetin Dönüşümü

Üretim alanında teknoloji kullanılabilir imkânlar, teknolojik makineler, robot kullanımı vb. yaygındır. Elde edilen bilgi nasıl kullanılacaktır ve entegre olarak nasıl işe yarayacaktır, bu konu ise henüz tartışmalıdır. Bu tartışma kapsamında “her kafadan ses çıkıyor” serimizde, üretim işletmelerindeki bazı konulara değinilmektedir.

Üretim işletmelerinde rekabet avantajını teknoloji sağlamamaktadır. Kurumların teknolojiyi operasyonlarında nasıl kullandığı ve entegre ettiği önemlidir. Teknoloji kullanımı konusunda dönüşümün nasıl yönetildiği ve verinin nasıl ölçülebilir değere dönüştürüldüğü önem kazanmaktadır.

Üretim sektöründe artık sadece ne kadar üretildiği değil, üretimin ne kadar verimli, esnek, akıllı ve sürdürülebilir biçimde gerçekleştirildiği değerlendirilmektedir. Dijitalleşme, enerji yönetimi, otomasyon ve veri analitiği gibi konular üretim modellerini yeniden şekillendirmekte, yapay zekâ da bu dönüşüme en büyük katkıyı sunmaktadır. Yeni modeller, üretken yapay zekâ uygulamaları ve yapay zekâ ajanı tabanlı sistemler kurumların dönüşüm ajandasında önemli yer almaktadır.

Yapay zekâ, üretim iş yerlerindeki çalışanların “Yerimizi makineler mi alacak?” endişesine neden olabilmektedir. Başarılı yapay zekâ uygulamalarında teknoloji, insanın yerine geçen bir unsur olarak değil, sahadaki çalışanların ve yöneticilerin karar alma süreçlerini güçlendiren bir destek mekanizması olarak konumlandırılmaktadır.

Yapılan araştırmalarda sektörler genelinde, yapay zekâ destekli üretim modellerinin üretim maliyetlerini değiştirdiği ve %60’a varan verimlilik tasarruflarının önünü açtığı görülmektedir. Bazı sektörlerde, yüksek maliyetli bir ülkede yapay zekâ destekli Geleceğin Fabrikası (FoF) üretimi yapılması ile dış kaynak kullanımlı olarak ve düşük maliyetli ülkelerde yapılan üretimden daha rekabetçi sonuçlar alınabileceği iddia edilmektedir. Bu tür senaryolar, küresel üretim üzerine inşa edilen sistemi sorgulayan, büyük bir değişimi temsil etmektedir. Kritik değişken artık tedarikçilerden müşterilere kadar olan göreceli işçilik maliyetleri ve lojistik değil, bir tesisin ne kadar etkili bir şekilde geleceğin yüksek verimliliğe sahip fabrikasına dönüştürülebileceği olmaktadır.

Üretim tesislerinin sanal modellerinin (dijital ikiz), yatırım kararlarının daha sağlıklı alınmasına, üretim planlarının önceden test edilmesine ve farklı senaryoların simüle edilmesine olanak tanıdığı görülmektedir. Üretim hatlarındaki arıza, üretim kayıpları öngörüleri veya tespitleri, yeni ürün geliştirme süreçlerinde dijital ikiz uygulamaları, maliyet avantajı yaratan veya pazara çıkış süresini kısaltan önemli araçlardan biri hâline gelmektedir.

Teknolojinin gelişim hızı ile organizasyonların bu dönüşümü üretim süreçlerine yansıtma kapasitesi arasında hâlâ önemli bir fark bulunuyor. Birçok şirket yapay zekâyı stratejik bir öncelik olarak görmesine rağmen, “teknoloji üretimde hangi iş problemini çözüyor ve nasıl ölçülebilir değer yaratıyor?” konusu temel soru olarak değişmemektedir.

Yazan: DR. H.MURAT ÇEKİCİ

Hakkında: H.Murat Çekici 1967 Bartın doğumludur.Marmara Üniversitesi İktisat mezunudur. İ.Ü İşletme Fakültesi bünyesinde “Elektrik Üretim İşletmelerinde Hasılat ve Raporlanması” isimli tezi sunarak, 2018 yılında, “doktor (PhD)” ünvanını kullanmaya hak kazanmıştır.

İş hayatına 1991 yılında Borusan Holding bünyesinde başlamıştır. Borusan Birleşik Boru Fabrikaları A.Ş. Mali İşler Müdürü iken, 2000 yılında Koray Şirketler Topluluğu’nda Mali İşler Başkanı olarak çalışmaya başlamış, 2013 yılında şirkete Genel Müdür olarak atanmış ve Kasım 2017’de firmanın ortaklık yapısının değişmesi ile birlikte mayıs 2021 dönemine kadar icra komitesinde görev almıştır.

Bu süreçte, yurdışı faaliyetlerde görev almış, yurtiçi ve yurtdışındaki işlerle ilgili birçok konuda ve her kademede görüşme, çalışma ve işbirlikleri yapmıştır. İş hayatına yeni başlayan onlarca genç insana bireysel ve iş hayatları ile ilgili abilik, liderlik, mentorluk ve koçluk yapmıştır. Günümüzde, şirketlerin icra ve yönetim kurullarında görev almakta, mali işler, yönetim, iş-süreç iyileştirme, değişim, yapay zeka gibi konularda faaliyetlerde bulunmaktadır.Üniversite ve kurumlarda eğitim vermekte, yapay zeka ile süreç yönetimi, muhasebe, yönetim raporlaması  konuları üzerinde çalışmaktadır.

Ayrıca alanındaki bilgi birikimini kitap çalışmalarıyla da paylaşmaktadır. Yayımlanan kitapları arasında ödüllü tezinden kitaplaştırılan Elektrik Üretim İşletmelerinde Hasılat ve Raporlanması’nın yanı sıra; Yönetim, Yapay Zekâ Kullanımı ve Raporlama ile İnşaat – Gayrimenkul Sigortaları ve Sigortalının Muhasebe İşlemleri yer almaktadır.