Bölüm 6: Yapay Zekâ Öngörü Üretiyor, Peki Şirketler Bunu Karara Dönüştürebiliyor mu?

Devam eden, “her kafadan ses çıkıyor” yorum ve örnekleme serimizde, şirketlerde analiz ve karar verme konularında yapay zekânın katkısı ve gelişimi konusuna değiniyoruz.

Birçok kuruluş yapay zekâ bazlı öngörüye büyük yatırım yapmalarına rağmen, düşüncelerin, öngörülerin, eyleme dönüşmesi konusunda zorlanıyor veya bu zaman alıyor. Elde edilen analiz ve sonuçlar, genellikle iyi geliştirilmiş olsa da, statik sunumlarda veya raporlarda sıkışıp kalması muhtemeldir. Karar alma süreçlerinin yürümesi, bunların hayata geçmesi için yol belirlemek, kararlı olmak, öngörülen sonuçlardan emin olmak konusunda çekinceler ortaya çıkmaktadır.

Yapay zekâ bazlı bu tür öngörü ve analizler insan karar veya düşünce mekanizması dışında oluştuğu için bunların benimsenmesinde zorluk yaşanabilmektedir. İnsan karar sürecinde öngörüler, olumlu olumsuz olasılıklar, muhtemel kısıt ve kolaylıklar konusunda bir fikir, düşünce, tartışma, öngörü konuşulmasa da akıldan geçmiş ve en azından bir farkındalık olacaktır. Yapay zekânın elde ettiği öngörülerde ise bunlar hissedilmeden, bilinmeden sonuçlar sadece ortaya konulmaktadır. Bu durumda ise tereddütler ortaya çıkmaktadır. Bu durum aynı bilgi düzeyinde, kavramsal birlik, yönetsel veya akıl olgunluğunda olmayan grupların öngörü, analiz, kararlara yaklaşımlarından farklı olmayacaktır.

Bu açığı kapatmak için, katılımcı öngörü, deneyimsel öğrenme yöntemi gibi yöntemler tasarlanmıştır. Katılımcı senaryo oluşturma, yapay zekâ destekli düşünme ve doğaçlama performansı bir araya getirerek, öngörüyü analitik bir egzersiz olmaktan çıkarıp paylaşılan, yaşanmış bir deneyime dönüştürülmektedir. Gelecek öngörüsünü uzmanlar tarafından yönlendirilen bir süreç olmaktan çıkarılabilmesi için; katılım, deneyimden oluşan yapılar, gelecek öngörüsünü soyut planlamadan kolektif anlayışa dönüştürme/kolektif anlayış ve uygulamaya dönüştürme/realistik planlama gibi aşamaların oluşturulması gerekmektedir.

Yapılan araştırmalara göre, yapay zekâ projelerinin büyük kısmının veri yönetimi ve entegrasyon bariyerlerine çarptığını gösteriyor. Şirketler teknolojiyi satın alıyor, ancak teknolojinin düzgün çalışması için gereken zemini hazırlamıyor. Yapay zekâ girişimleri genellikle üst yönetimin vizyonuyla başlasa da, orta kademenin sessiz direnciyle sönümleniyor.

Teknik tarafta da ciddi bir sorun var. Şirketler yapay zekâyı mevcut sistemlerin üzerine ek bir katman gibi yerleştirmeye çalışıyor. Ama çoğunun altyapısı buna hazır değil. Başarılı şirketler sağlam veri yönetimi ve standartlaştırılmış süreçlere sahipler. Parçalı veri ambarları, birbiriyle konuşamayan sistemler ve temizlenmemiş verilerle çalışan bir yapay zekâ modeli ise demo ortamında iyi görünse de gerçek operasyonda başarısız oluyor.

İşler yapay zekâ ile desteklenmek yerine, zekâ etrafında (yapay zekâ odaklı) inşa edildiğinde; organizasyon, iş süreçleri, karar mekanizması, şirket kültürü gibi birçok konuya çok daha farklı bakılması, bu yapıların çok farklı oluşturulması gerekmektedir. İnsan-yapay zekâ iş birliği ile insanlar ve yapay zekâ arasında sürekli iş birliğine dayalı rollerin oluşması gerekmektedir. Değişim sürecinde çok daha farklı ara geçiş kademelerinin yaşanması muhtemeldir. Değişimden dönüşüme uzun bir yol vardır.

Yapay zekâ her etkileşime entegre edilerek zaman içinde değer katmak mümkün olacaktır. Yapay zekâ ile birlikte gelişmek üzere tasarlanmış esnek sistemler oluşturulacaktır. Operasyonların yeniden tasarımı yapılarak, artımlı optimizasyon değil, uçtan uca iş akışı dönüşümü sağlanacaktır. İnsan-yapay zekâ iş birliği ile insanlar ve yapay zekâ arasında sürekli iş birliğine dayalı roller oluşacaktır. Yapay zekânın ürün ve hizmetlerde nasıl ortaya çıktığını yeniden tanımlanarak yeni değer yaratımı sağlanacaktır.

Yapay zekâ bütçelerinin büyük kısmı yazılıma ve lisanslara gidiyor, çalışanları hazırlamaya, süreçleri yeniden tasarlamaya, kültürü dönüştürmeye ayrılan pay ise küçük kalıyor. Yapay zekâda kazananlar, teknolojiyi en çok satın alanlar değil, insana en çok yatırım yapanlar olacak.

Yazan: DR. H.MURAT ÇEKİCİ

Hakkında: H.Murat Çekici 1967 Bartın doğumludur.Marmara Üniversitesi İktisat mezunudur. İ.Ü İşletme Fakültesi bünyesinde “Elektrik Üretim İşletmelerinde Hasılat ve Raporlanması” isimli tezi sunarak, 2018 yılında, “doktor (PhD)” ünvanını kullanmaya hak kazanmıştır.

İş hayatına 1991 yılında Borusan Holding bünyesinde başlamıştır. Borusan Birleşik Boru Fabrikaları A.Ş. Mali İşler Müdürü iken, 2000 yılında Koray Şirketler Topluluğu’nda Mali İşler Başkanı olarak çalışmaya başlamış, 2013 yılında şirkete Genel Müdür olarak atanmış ve Kasım 2017’de firmanın ortaklık yapısının değişmesi ile birlikte mayıs 2021 dönemine kadar icra komitesinde görev almıştır.

Bu süreçte, yurdışı faaliyetlerde görev almış, yurtiçi ve yurtdışındaki işlerle ilgili birçok konuda ve her kademede görüşme, çalışma ve işbirlikleri yapmıştır. İş hayatına yeni başlayan onlarca genç insana bireysel ve iş hayatları ile ilgili abilik, liderlik, mentorluk ve koçluk yapmıştır. Günümüzde, şirketlerin icra ve yönetim kurullarında görev almakta, mali işler, yönetim, iş-süreç iyileştirme, değişim, yapay zeka gibi konularda faaliyetlerde bulunmaktadır.Üniversite ve kurumlarda eğitim vermekte, yapay zeka ile süreç yönetimi, muhasebe, yönetim raporlaması  konuları üzerinde çalışmaktadır.

Ayrıca alanındaki bilgi birikimini kitap çalışmalarıyla da paylaşmaktadır. Yayımlanan kitapları arasında ödüllü tezinden kitaplaştırılan Elektrik Üretim İşletmelerinde Hasılat ve Raporlanması’nın yanı sıra; Yönetim, Yapay Zekâ Kullanımı ve Raporlama ile İnşaat – Gayrimenkul Sigortaları ve Sigortalının Muhasebe İşlemleri yer almaktadır.